Вападарлиқ вә униң пәзилити

Вападарлиқ дегән сөз қолақларға чирайлиқ аңлинидиған, қәлбләргә толиму йеқимлиқ бир сөз. Һәркимниң көңлидики вападар кишиләргә болған һөрмәт - иһтирам, униң билән муамилә қилиш ишлиридики хатирҗәмлик, ишәнч вә көңүл азадилики буни испатлап турупту.
Мухбиримиз өмәрҗан тохти
2009-12-29
Елхәт
Пикир
Share
Принт

Чүнки вападарлиқтин ибарәт бу гүзәл әхлақ кишиләр билән муамилә қилиштики ишәнч вә хатирҗәмликниң капалитидур.
 
Пәйғәмбәр әләйһиссалам :" мусулманлар шәртлиригә риа қилғучилардур" дәп көрсәткән. Мусулман бәлгилигән шәртлиригә, қилған вәдисигә вапа қилидиған адәмдур! вәдигә хилаплиқ қилиш, әһдини бузуш мунапиқлиқниң аламити болуп, бир адәмдә камил мусулманлиқ билән мунапиқлиқ һәргиз бирләшмәйду. Пәйғәмбәр әләйһиссалам әһдисини бузидиған, вәдисигә турмайдиғанларниң имани камил әмәсликини ениқ оттуриға қоюп:" әһдисигә вапа қилмайдиған адәмдә диянәт йоқ"дегән. Чүнки инсанниң әһвали исламниң һәммә тәрәплирини толуқ қобул қилип, әмәл қилмиғичә түзәлмәйду. Ислам бир пүтүн һаят низами болуп, у парчиланмайду."

Сәуди әрәбистаниниң мәдинә мунәввәрә шәһиридики ислам универстетини пүттүргәндин кейин, сәуди әрәбистан радиосиниң уйғур бөлүмидә хизмәт қиливатқан муһәммәд нияз һаҗим билән буһәқтә сөһбәт өткүзгән идуқ.

Муһәммәд нияз һаҗим билән сөһбәт

Муһәммәд нияз һаҗим вападарлиқниң муһим болған түрлири һәққидә тохтилип мундақ диди:" заманимизда мусулманлар арисида әң көп омумлашқан вапасизлиқниң бири қәрз муамилисидә вапасизлиқ қилиштур. Биравға һаҗити чүшкәндә, униңдин бир йүән чағлиқ қәрз елиш үчүн қилмиғини қалмайдиған, әвришимдәк толғунуп йүрүп, қолини мәйдисигә қоюп төвәнчилик билән нәччә қетим тазим қилип, өзини ялғандин вападар көрситип туруп һаҗитини рава қиливалғандин кейин, тәтүр қаривалидиған, қәрзни сориса ялған вәдилири вә йоқ өзүрлири билән қәрз игисини қайил қилип, қәрзни арқиға сөрәйдиған, намәрдләрни һәр җайда көриватимиз. Мәлумки, аллаһ таала өзиниң һәққи болған "қил", қилма" дегән әмр - пәрманлириға хилаплиқ қилғучиларни халиса уларниң тәвбә қилиши билән, халиса тәвбисиз кәчүриветиду. Чүнки аллаһ таала толиму кәчүрүмчан вә бәндилиригә меһрибан заттур. Әмма қул һәққи йәни инсанларниң бир - бириниң һәқ - һоқуқлирини дәпсәндә қилиши, мал - мүлкини йәвелиши вә һәр қандақ бир зиянға учритиши қатарлиқ гунаһлиридин аллаһ таала өтмәйду. Пәқәт һәқ игиси рази болғандила, андин аллаһ таала рази болиду. Шеһидларниң сорақ - соалсиз һалда, удул җәннәткә киридиғанлиқи һәммигә мәлум бир һәқиқәт. Әмма биравниң һәққини төлийәлмәстин өлүп кәткән шеһид җәннәтниң ишики алдида туруп қалидиғанлиқини өлималар сөзлимәктә. Пәйғәмбәр әләйһиссаламниң :" шеһидниң қәрздин башқа пүтүн гунаһи кәчүрүм қилиниду" дегән һәдиси бу мәнини ипадиләйду. Чүнки қәрз униң җәннәткә киришигә тосқун болиду. Шуңа аввалқи үлгилик мусулманлар биравға қәрздар болуп қелиштин қаттиқ һәзәр әйләйтти. Қәрз дегәнни пәқәт чарә қалмиғанда, униңсиз һәл қилишқа имканийәт қәтий қалмиған яман шараитқа муптила болуп қалған вақиттила алидиған нәрсә. Қәрздар болуп қелиш хатирҗәмсизлик вә аваричилиқтур. Шуңа пәйғәмбәр әләйһиссалам дуасида һәмишә:" и аллаһ! саңа сеғинип, биравға қәрздар болуп қелиштин панаһ тиләймән" дәйтти. Пәйғәмбәр әләйһиссалам бир һәдистә:" кимки қайтурмаслиқ нийити билән биравдин қәрз елип, шу қәрз билән өлидикән, қиямәт күни аллаһ тааланиң һузуриға оғри болуп келиду"дегән."

Сизгә яхшилиқ қилған кишиләргә вападар болуш

Муһәммәд нияз һаҗим вападарлиқниң йәнә бир түри һәққидә тозтилип мундақ диди:"мәйли чоң, мәйли адди қандақла бир яхшилиқ қилған адәмниң шу яхшилиқниң мукапатини бериш, һеч болмиғанда униңға рәһмәт сөзини ейтиш вападарлиқниң җүмлисидин санилидиған гүзәл әхлақ. Пәйғәмбәр әләйһиссалам мундақ дегән: 'силәргә яхшилиқ қилған кишигә мукапатини бериңлар, әгәр униң мукапатини бериштин аҗиз кәлсәңлар, немәткә шүкүр қилғанлиқиңларни испатлаш йүзисидин униң һәққидә аллаһқа дуа қилиңлар. Аллаһ һәқиқәтән шүкүрни қобул қилғучидур вә шүкүр қилғучиларни яқтурғучидур.' Пәйғәмбәр әләйһиссалам йәнә мундақ дегән: 'бирав тәрипидин ата еһсанға еришкән киши униң бәдилигә лайиқ нәрсә тапалиса мукапатини ада қилсун, әгәр тапалмиса, униңға миннәтдарлиқини билдүрсун. Һәқиқәтән немәткә миннәтдарлиқ билдүргән адәм шүкүр қилған вә уни йошурған адәм немәткә куприлиқ қилған болиду.'"

Вападарлиқниң даириси кәң

Демәк, вападарлиқ дегән мавзу интайин чоң мавзу болуп, өсүп йетилгән вәтәнниң ғемини йейиш, ата - аниға яхшилиқ қилиш, уруқ - туғқанлар билән издишип турйш, йоқсулларниң һалиға йетиш, йетимларниң бешини силаш, пәрзәнтләрни яхши беқиш, җорисиға садиқ болуш қатарлиқларниң һәммиси вападарлиқниң җүмлисидин санилиду.
 
Толуқ бәт