Spélbérgning istipasi xitaylarni tengqisliqta qoydi

2008-02-14
Élxet
Pikir
Share
Print

Spielberg99-150.jpg
Béyjing olimpik yighinining sen'et meslihetchisi, meshhur holliwud rézhissori stiwén spiélbérg aldinqi küni meslihetchilik wezipisidin istipa berdi Source: wikipedia.org

Uyghurlar, béyjing olimpik yighini sen'et meslihetchisi stiwén spélbérgning sen'et talantini uning rézhissorluqidiki "shindilérning tizimliki", "yura baghchisi " dégen kinolirida körgen. Uning rézhissorluqidiki nurghun kino - filimlerning köp qétim oskar mukapatigha érishkenliki spélbérgning sen'et talantining mu'eyyenleshtürülüshi idi. Kéyinki yillarda béyjing olimpik yighinining sen'et meslihetchilikige teklip qilin'ghan holliwudning bu meshhur rézhissori, aldinqi küni xitay hökümitining darfurdiki qirghinchiliqni toxtitish mesiliside yéterlik küch chiqarmighanliqi tüpeyli istipa berdi. Bu heqtiki bayanatida "men béyjing olimpik musabiqisining échilish we yépilish murasimigha meslihetchilik qilishni resmiy toxtattim " dep tekitligen spiélbérg, exlaqiy bu xizmetni dawamlashturushqa yol qoymighanliqini eskertidu. U mundaq deydu, " méning wijdanim bu xizmetni yene dawamlashturushumgha yol qoymidi. Sudan hökümitining yüz bériwatqan zorawanliqlarda zor mes'uliyiti bar. Lékin xelq'ara jem'iyet bolupmu xitay darfur rayonidiki insanlar duch kéliwatqan azap - oqubetni tügitishke téximu köp küch chiqirishi kérek ".

Spélbérgning qarari holliwud artisi miya farrowni söyündürdi

Spiélbérg shexsiy tor bétide élan qilghan qilghan bu heqtiki bayanatida yene, özining 2007 ‏- yili xitay rehberlirige 2 qétim xet yézip, sudan'gha bésim ishlitishni, darfurdiki kishilik hoquqi ehwalini özgertishni telep qilghan bolsimu, lékin netije alalmighanliqini bildürdi. Spélbérgning istipasi olimpik bilen kishilik hoquqni birleshtürüshke qarshi turuwatqan béyjing da'irilirini epsuslandurush bilen birge, kishilik hoquqi pa'aliyetchilirining alqishigha érishmekte.

Spiélbérg shexsiy tor bétide élan qilghan qilghan bu heqtiki bayanatida yene, özining 2007 ‏- yili xitay rehberlirige 2 qétim xet yézip, sudan'gha bésim ishlitishni, darfurdiki kishilik hoquqi ehwalini özgertishni telep qilghan bolsimu, lékin netije alalmighanliqini bildürdi. Spélbérgning istipasi olimpik bilen kishilik hoquqni birleshtürüshke qarshi turuwatqan béyjing da'irilirini epsuslandurush bilen birge, kishilik hoquqi pa'aliyetchilirining alqishigha érishmekte.

Holliwud artisi miya farrowning eskertishiche, spélbérgning qarari uni söyündürgen. Miya farrow, eyni chaghda spélgérning béyjing olimpik yighinigha sen'et jehette meslihetchilik qilidighanliqini anglap heyran qalghanliqini, spélbérgning bir yehudi bolush süpitide "irqiy tazilash olimpiki", dep nam alghan béyjing olimpik yighinigha qatnashmasliqi kérek, dep oylighanliqini bildüridu. Spélbérgning qarari holliwudtiki insanperwer artislarning alqishigha érishipla qalmay, xitay da'irilirini hoquqni yaxshilash wediside turmidi, dep eyiblewatqan kishilik hoquqi teshkilatlirining alqishigha érishmekte.

Sodigerler, hökümetler, her qaysi dölet olimpik komitétliri kishilik hoquq depsendichiliklirini tenqid qilishi kérek

Merkizi nyuyorktiki kishilik hoquqni közitish teshkilatining bayanatchisi sofiye richardson, radi'omizgha spélbérgning qarari pütün dunya xitayning kishilik hoquqi mesilisidiki pozitsiyisige diqqet qiliwatqanliqini körsitidu, dep sözlidi. Richardson xanim mundaq deydu, "bizning qarishimizche bu nahayiti muhim bir misaldur. Tenterbiye herikitige meblegh salghan sodigerler, hökümetler, her qaysi dölet olimpik komitétliri we olimpik yighinida muhim rol oynaydighan bashqa shexsler yaki teshkilatlar her xil usullar bilen xitay we chet'eldiki kishilik hoquqi depsendichiliklirini tenqid qilsa bolidu."

Amérika zaman heptilik zhurnilining tor bétide élan qilin'ghan bu heqtiki bir maqalide eskertishiche, spélbérgning istipa bérish qarari béyjing olimpik yighinida pütün dunyagha özining küch ‏- qudriti we obrazini körsitip qoymaqchi boluwatqan xitay hökümitini tengqisliqta qoyghan. Chünki xitayning sudan siyasiti xelq'ara jem'iyetning üzlüksiz tenqidige uchrimaqta idi.

" Eger buningda siyasiy muddi'a chiqish qilin'ghan bolsa qobul qilinmaydu "

Spélbérgning istipa bérish qarari amérika dölet mejlisining 220 neper ezasi xitay dölet re'isi xu jintawgha xet yézip, xitayni darfur mesiliside xartum hökümitige bésim ishlitishke chaqirghan mezgilge toghra keldi. Amérika dölet mejlisi ezalirining xétide xitayni sudan bilen bolghan munasiwettiki yéqinliqidin paydilinip, darfurdiki insani krizisni tügitishke ündigen. Xitay tashqiy ishlarministirliqi bayanatchisi lyu jyenchaw bolsa spélbérgning istipasi özlirini epsuslandurghanliqini, "eger bu junggoning siyasitini chüshenmeslik tüpeyli yüz bériwatqan bolsa buni chüshinishke bolidighanliqini, emma siyasiy muddi'a chiqish qilin'ghan bolsa buning qobul qilinmaydighanliqini" bildürdi. Xitay metbu'atliri lyu jyenchawning sözini xewer qilghan bolsimu,lékin spélbérgning istipa bergenlikini tilgha almidi.

Kishilik hoquqni közitish teshkilatidiki richardson xanimning eskertishiche, olimpik yighini harpisida xitayning özidiki kishilik hoquq ehwaligha diqqet qilidighan we uni tenqid qilidighanlar köpeymekte. U, " méning qarishimche xitayning kishilik hoquq ehwali olimpik yighini tüpeyli yaxshilinish emes, eksinche téximu nacharliship ketti. Mesilen, burunqigha qarighanda qolgha élin'ghan öktichi zatlar köpiyip, ishchi - déhqanlar herikitini basturush téximu kücheydi" deydu.

"Darfurdikige oxshash jiddiy toqunushlar xelq'ara olimpik komitétining wezipisi emes "

Béyjing olimpik yighini mesiliside bésimgha uchrawatqan teshkilatlarning biri xelq'ara olimpik komitétidur. Lékin xelq'ara olimpik komitéti darfur mesilisi yaki xitay kishilik hoquqi mesiliside béyjing hökümitige bésim ishlitishni izchil türde ret qilmaqta. Xelq'ara olimpik komitétining re'isi jek rogé, peyshenbe küni darfur mesiliside xitayni sudan'gha bésim ishlitishke ündeydighan bir chaqiriqnamigha imza qoyushni ret qildi. Fransiye agéntliqining xewer qilishiche, rogéning bayanatchisi émmanu'élla moruy, " bu pütünley xata " dep tekitligen. En'giliye " musteqilchi," géziti peyshenbe künki sanida 8 neper nobil mukapati sahiplirining darfur mesilisi heqqidiki xitayni xartum hökümitige bésim ishlitishke chaqirghan xétini élan qildi.

Xettiki imza qoyghuchilar qatarida jek rogéning ismi bolsimu,lékin u imza qoymighan. Rogéning bayanatchisi émmanu'élla moruy, imza qoyghuchilarning olimpik yighinini tenterbiye bilen munasiwetsiz mesililer bilen baghlash hoquqi bolsimu, lékin "darfurdikige oxshash jiddiy toqunushlar b d t da hel qilinishini, bu xelq'ara olimpik komitétining wezipisi bolup qalmasliqini" tekitlimekte.

Xitayning sodandiki qirghinchiliqlarda bash tartip bolmaydighan mes'uliyiti bar

Emma merkizi washin'gtondiki amérika Uyghur jem'iyiti bolsa spélbérgning istipasi xelq'ara jem'iyetning diqqitini darfur shundaqla Uyghur we tibetlerning weziyitige qaritishigha yardemchi bolushni ümid qildi. Amérika Uyghur jem'iyitining tetqiqatchisi emi, "bu xelq'ara jama'etchilikning diqqet ‏- neziri basqunchi hökümetlerning kishilik hoquq depsendichilikige qaritilishigha yardemchi bolush rolini oynaydu. Bolupmu chet'elde sudan'gha oxshash shundaqla xitayning memliket ichide Uyghurlar yaki tibetlerning weziyiti diqqet qozghishini ümid qilimiz " dep körsetti.

Xitay sudanning eng muhim soda shériki bolupla qalmay, yene uni eng muhim qoral - yaraqlar bilen teminligüchi shundaqla sudanning néfit eslihelirige meblegh salghuchi dölet bolup hésablinidu. Xitayning sudan bilen bolghan munasiwitini tenqid qilghuchilar, sudanning darfur rayonidiki qirghinchiliqlarda az dégende 200 ming adem ölgenlikini, 2 milyon ademning öy ‏- makanidin ayrilghanliqini, sudan hökümitini qollawatqan xitayning bu qirghinchiliqlarda bash tartip bolmaydighan mes'uliyiti barliqini ilgiri sürmekte. (Erkin)

Pikirler (0)
Share
Toluq bet