" Wal - mart sizge xitaydin élip kelgen rodzhistiwa"

2007-12-13
Élxet
Pikir
Share
Print

Rodzhistiwa bayrimining yéqinlishishigha egiship amérikida bu bayram uchun soda ‏- sétiq ishliri ewjige chiqishqa bashlighan bolup, shuninggha mas halda amérikidiki soda bazarliri mal bahasini töwen chüshürüp bayram mezgilidiki soda peytini kütüwélishqa tirishmaqta. Halbuki, bezi soda bazarliridiki erzan bahaliq rodzhistiwa bézek buyumliri qeyerdin kelgen we qandaq muhitta ishlen'gen? dégen so'allargha jawab izdesh we amérikidiki xéridarlarni bu jehette mu'eyyen chüshenchige ige qilish uchun nyu yorkqa jaylashqan hökümetsiz teshkilat döletlik emgek komitéti " wal mart sizge xitaydin élip kelgen rodzhistiwa" dégen téma astida bir doklat teyyarlap élan qildi.

Doklat jem'iy 60 betlik bolup, doklatta xitayning gu'angju shehirige jaylashqan 8 ming ishchigha ige xüenya sowghat buyumliri shirkiti igidarchiliqidiki zawutning emeliy ehwali zawuttin oghriliqche tartilghan süretler bilen tonushturulghan.

Ösmürler az ma'ash bilen künige 12 - 15 sa'et ishleydu

Doklatta körsitishiche, mezkur zawutta ishlen'gen erzan bahaliq rodzhistiwa sowghat buyumlirining köpinchisi amérikidiki eng chong parche sétish guruhi wal mart guruhi teripidin amérikigha import qilin'ghan. Eng ejellik yéri, bu sowghat buyumliri ösmür ishchilarni ma'ashni töwen bérip künige 12 - 15 sa'et heptisige 7 kün ishqa sélish arqiliq ishlen'gen.

Doklatta ashkarilinishiche, eng az dégendimu 4 ming neper ishchi heptisige 105 sa'ettin 95 sa'etkiche, ottura hésab bilen heptisige 55 sa'et qoshup oshuq ishligen bolup, bu xitayning özining emgek qanunidiki chektin 50 nechche pirsent éship kétidiken. U yene, zawutta balilarning emgekke sélin'ghanliqi heqqide toxtilip: "bu zawutta ösmürlerning ishqa sélin'ghanliqi bizni bek chöchütti," deydu.

Doklat mezkur zawuttin oghriliqche tartip kélin'gen foto süretler, öz ixtiyari bilen qoshup ishleshni iltimas qilish jedwili qatarliq nurghun qol matériyallarni asas qilip intayin qayil qilarliq teyyarlan'ghan.

Charli karnigan :" bu zawuttiki insan hoquqining depsende qilinishigha chidap turghili bolmaydu "

Mezkur doklatni teyyarlashqa seweb bolghan amillar heqqide toxtalghan emgek komitétining diréktori charli karnigan ependi, meqsidining amérika we xitay da'irilirige qarita bésim ishlitish üchün ikenlikini körsetti we xitaydiki bu zawut rodzhistiwa bézek buyumlirini ishlepchiqiridighan chong zawut bolup, bu zawuttiki insan hoquqining depsende qilinishigha chidap turghili bolmaydighanliqini bildürdi.

U mundaq dédi: " bu zawut chong zawut bolghandin kéyin emgek qanunigha hörmet qilishi kérek idi. Emeliyette bu zawutta xitaydiki emgek qanunigha alaqidar maddilarning hemmisi depsende qiliniwatidu. Shunga wal - mart bu yerde néme boluwatqanliqini choqum bilishi kérek."

Uning éytishiche, zawutta yüz bergen qanunsiz qilmishlarning hemmisi yoshurun emes, belki ochuq-ashkara élip bérilghan bolup, hetta ishchilar qoshumche ishlesh iltimasigha qol qoyushqa mejburlan'ghan iken.

Xitay soda munasiwetlirige we emgek qanunigha alaqidar bir qanun belgilesh kérek

Xitaydin amérikigha import qiliniwatqan mehsulatlarning bixeterlik mesilisi, süpet mesilisi we amérika ‏- xitay soda alaqisida amérika terepte körülgen nechche milyard dollar qizil reqem amérika hökümitini intayin jiddiyleshtürüwatqan tereplerning biri bolsimu, emma bu nöwet ashkarilan'ghan rodzhistiwa derixi bézeklirining xitay we xelq'ara emgek qanunlirigha xilap halda ishlen'genliki amérika hökümiti xadimliri arisida xitay soda munasiwetlirige we emgek qanunigha alaqidar bir qanun belgilesh idiyisini kücheymekte.

Mushu munasiwet bilen 12 ‏- dékabir charshenbe küni, amérika awam palatasida démokrat palata ezasi bayron dorgan ependi muxbirlarni kütiwélish yighin échip, yuqirida tilgha élin'ghan doklatni tonushturdi we bir qisim awam palata ezaliri bilen birlikte ishchilar ékspilatatsiye qilinidighan zawutlar heqqide bir qanun layihisini otturigha qoyghanliqini hemde mezkur qanun layihisi maqullansa, amérika fédéral soda komitétigha emgek qanunini depsende qilidighan ishlarni tekshürüsh we tekshürüsh ishlirini meblegh bilen teminlesh hoquqi bérilidighanliqini bildürdi.

" Ishchilarni ékspilatatsiye qilidighan zawutlarda ishlen'gen mehsulatlarning amérikigha kirishige yol qoyush adaletsizlik "

Muxbirlarni kütiwélish yighinda dorgan ependi " wal mart sizge xitaydin élip kelgen rodzhistiwa" namliq doklatni tonushturup, ishchilarning xitay emgek qanunida belgilen'gen eng töwen ish heqqining yérimichilik heq alidighanliqini, hetta ösmürlerningmu sa'etlep nachar emgek muhitida ishqa sélin'ghanliqini, shundaq muhitta ishlen'gen mallarning erzan bahada amérika bazarlirigha sélinishi amérika soda sahesini ziyan'gha uchritipla qalmastin, belki bir adalet mesilisi ikenlikini otturigha qoyup mundaq dédi؛ " biz bir dölet bolush süpitimiz bilen buninggha qarita choqum heriket qollinishimiz kérek. Chünki, birinchidin ishchilar ékspilatatsiye qilinidighan zawutlarda ishlen'gen mehsulatlarning amérikigha kirishige yol qoyush bu bir adaletsizlik. Ikkinchidin buni hergizmu bir adil riqabet dep éytqili bolmaydu."

Uning bildürüshiche yene, xitay we bashqa amérikigha sana'et mehsulatliri éksport qilidighan döletler we shu döletler bilen munasiwet élip baridighan shirketlerning amérika emgek qanuni we üchinchi terepning emgek qanunigha hörmet qilishini ilgiri sürüsh we emgekchilerning izchil ékspilatatsiye qilinishining aldini élish üchün, mushu heqte bir qanun layihisi maqullinish zörür bolup, belkim 2008 - yili shundaq bir qanun meydan'gha kélishi mumkin iken. (Jüme)

Pikirler (0)
Share
Toluq bet