Кейс ричбург: 'ғәрбни ечиш сиясити бу районлардики етник милләтләрниң садақәтмәнликини сетивалалмиди'

Вашингтон почтиси гезитидә хитайниң ғәрбни ечиш сиясити һәққидә бир парчә мақалә елан қилинған. Мақалидә көрситишичә, мәзкур сиясәт пәқәт хитай һөкүмәт игидарчилиқидики ширкәтләрнила пайдиға ериштүргән.
Мухбиримиз җүмә
2010-06-29
Елхәт
Пикир
Share
Принт
Сүрәт, кейс ричбургниң 'ғәрбни ечиш сийасити бу районлардики етник милләтләрниң садақәтмәнликини сетивалалмиди' дегән темидики мақалисиға кириштүрүлгән сүрәт.
Сүрәт, кейс ричбургниң 'ғәрбни ечиш сийасити бу районлардики етник милләтләрниң садақәтмәнликини сетивалалмиди' дегән темидики мақалисиға кириштүрүлгән сүрәт.
www.washingtonpost.com Дин елинди.

Мақалә аптори кейс ричбург зияритимизни қобул қилип, хитайниң "ғәрбни ечиш" сиясити һәққидә тохталди вә мәзкур сиясәтниң хитай көзлигәндәк үнүм бәрмигәнликини оттуриға қойди.

"Хитай ғәрбни ечиватиду, әмма ғәрбий районларниң тапавити шәрқий районларниңкидин йәнила төвән" намлиқ мақалә "вашингтон почтиси" гезитиниң 29 - июндики саниға бесилди. Мақалә аптори "вашингтон почтиси" гезити язғучиси кейс ричбург болуп, у нөвәттә бейҗиңда хизмәт қилмақта.

Аптор мақалисидә хитай ғәрбни ечиш сиясити арқилиқ, уйғур ели вә тибәт қатарлиқ ғәрбий районларниң иқтисадий тәрәққиятини илгири сүрүп, мәзкур районлардики "тинчсиз аз санлиқларни тинчитмақчи" болғанлиқини илгири сүргән.

Мақалидә көрситишичә, хитай һөкүмәт даирилири мәзкур сиясәт йолға қоюлғандин кейин, юқири сүрәтлик ташйолларниң ясалғанлиқини, өйләрниң селинғанлиқини, чарвичиларниң өлчәмлик йезиларға йөткәлгәнликини вә милйонлиған адәмниң пакиз су ичәләйдиған болғанлиқини күчәп тәшвиқ қилмақта икән.

Аптор мақалисидә мәзкур сиясәтләрниң үнүми һәққидә тохтилип мундақ язған: "һөкүмәт даирилири тәйярлиған бу статистикилар топлими астиға йәнә бир реаллиқ йошурунған иди. Ички моңғул, шинҗаң вә тибәт қатарлиқ бир қанчә аптоном район вә өлкиләрни өз ичигә алдиған хитайниң ғәрби районлири, хитайдики әң намрат, тәрәққий қилмиған вә қалақ район сүпитидә қеливәрди."

Зияритимизни қобул қилған аптор кейс ричбург, хитайниң ғәрбни ечиш сияситини пүтүнләй мәғлуп болған сиясәт дегили болмисиму, сиясәтниң көзлигәндәк үнүмгә еришәлмигәнликини илгири сүрди.

"Һәр заман йол ясалса, пайдиси тегиду. Әмма мәсилә, бу сиясәт һөкүмәт көзлигән ғәрб билән шәрқниң иқтисадий киримидики пәрқни йеқинлаштуруштин ибарәт мәқситигә йетиш җәһәттә ғәлибә қазиналмиди . Мән, бу сиясәтни пүтүнләй мәғлуп болди дейәлмәймән. Бир районға ашунчә көп мәбләғ селинса, әлвәттә буниң азрақ болсиму тәсири болиду, әмма буниң тәсири һөкүмәтниң санлиқ мәлуматлирида көрситилгәндәк яки һөкүмәт арзу қилғандәк зор болмиди. Шуңа буни бир хил әбҗәш нәтиҗә дейиш мумкин."

Мақалидә көрситишичә, ғәрбий районларда "нәччә он йиллардин бери елип берилған иқтисадий тәрәққият қурулуши, бу районлардики етник милләтләрниң садақәтмәнликини сетивалалмиған." Мақалидә мундақ көрситилгән: "өткән йили шинҗаңдики уйғур мусулманлар қозғалған болса, 2008 - йили тибәтләр қозғалди. Бейҗиң даирилири һәр икки йәрдә контроллуқни йәниму күчәйтти."

Радиомиз игилигән вә уйғур елидә һәққидә ғәрб мәтбуатлирида берилгән учурларға қариғанда, уйғур елидә йәрлик уйғурлар билән хитай көчмәнләрниң тапавитиму көп пәрқлиниду. Уйғурлар намрат вә уйғурларда ишсизлиқ еғир. Мутәхәссисләрниң қаришичә, "5 - июл вәқәси" ниң кеңийип кетишигә юқириқи амилларму сәвәб болған.

Шу сәвәбтин хитай даирилири "5 - июл үрүмчи вәқәси" дин кейин, уйғур елигә йәнә мәбләғ салидиғанлиқини билдүрди вә уйғурлардики ишсизлиқ нисбитини төвәнлитиш үчүн" һәр аилидә хизмәткә орунлашқан бир адәм болуш" сияситини йолға қойди.

Апторниң қаришичә, у, хитайниң ғәрбни ечиш сиясити һәққидә мақалә йезиш үчүн нурғун кишиләр билән сөһбәтләшкән вә бу җәрянда пәқәт мәбләғ селиш биләнла мәсилини һәл қилғили болмайдикән дегән тонушқа кәлгән.
 
У мундақ деди: "бу йәрдики мәсилә пәқәт қанчилик мәбләғниң селинғанлиқида әмәс, бәлки мәбләғниң йәрлик орунлардики кишиләр еһтияҗлиқ орунларға селинған яки селинмиғанлиқида. Буниңда йәрликләрниң пикрини елишму муһим. Бу, йол, йеза вә сода сарайлирини ясаш мәсилиси әмәс, бәлки бу өз нөвитидә йәнә, йәрлик хәлқниң өз тәқдири өзиниң қолда икәнликини һес қилалиған яки қилалмиғанлиқи мәсилидур."

Аптор кейс ричбургниң қаришичә, юқириқилар ғәрбни ечиш сияситидики негизлик мәсилә икән. Булар мәйли уйғур ели вә мәйли тибәтләрдә болсун охшаш мәвҗут икән.

Униң қаришичә йәнә, мәзкур тәрәққият пиланиға йәрликләрни мәҗбурий киргүзүшиниң орниға, сиясәт йүргүзгүчиләр йәрликләрдин пикир елиши керәк икән. У, мундақ деди: "бу пул мәсилиси әмәс, бәлки йәрлик орунлардики хәлқләргә мәлум нәрсиләргә нисбәтән игидарчилиқ һоқуқини һес қилдуруш мәсилиси."
 
Мақалидә нәқил қилинишичә, кишилик һоқуқни көзитиш тәшкилатидики николас бекоелин мундақ дегән: "бу хәлқ мәркәз қилинған заманивилаштуруш сиясити әмәс. Бу бир юқиридин төвәнгә қарап йүргүзүлгән сиясәт. Бу, көпинчә һалларда һөкүмәт яки партийә игидарчилиқидики карханиларни пайдиға ериштүргән сиясәт."

Аптор кейс ричбург йеқинда уйғур ели қатарлиқ районларға хизмәт билән баридикән. Униң билдүрүшичә нөвәттә, "5 -июл вәқәси"ниң бир йиллиқи вә далай ламаниң туғулған күни мунасивити билән уйғур ели вә тибәтләрдә бир хил җиддийлик шәкилләнгән.

Юқиридики аваз улинишидин, бу һәқтики мәлуматимизниң тәпсилатини аңлайсиләр.

 
Пикирләр (0)
Share
Толуқ бәт