Зорийиватқан хитай ахбарати вә сиқип чиқириливатқан чәт әл хәвәрлири

2007-12-11
Елхәт
Пикир
Share
Принт

Бүгүнгә қәдәр хитай ахбаратиниң хитай ичидики вәзийәтни тоғра әкс әттурмәйватқанлиқи һәққидә көплигән хәвәрләр берилгән болсиму, әмма, чәт әл хәвәрлириниң хитай хәлқиғә толуқ вә тоғра йәткүзүлмәйватқанлиқи һәққидә күп тохталмиған. Нюйорк вақти гезитиниң 7 ‏- декабир санида, мәхсус бу темида мақалә елан қилинди. Мақалиниң сәрләвһиси: " зорийиватқан хитай ахбарати вә сиқип чиқириливатқан чәт әл хәвәрлири" дур.

"Хитай хәлқи буниңдин хәвәрсиз яки аз хәвәрдар һәтта хата мәлуматқа игә"

Мақалиниң аптори һовард фрәнч нюйорк вақти гезитиниң шаңхәйдики мухбирлар понкитиниң башлиқи. У мақалисини мундақ башлиған: " бу йил ичидә, хитайниң қулиқиниң түвидә бомбилар партлиди, оқлар етилди, шуарлар товланди, қан ақти, яшлар төкүлди; әмма хитай хәлқи буниңдин хәвәрсиз яки аз хәвәрдар һәтта хата мәлуматқа игә."

Аптор юқириқи сөзлиридин кейин, бу йил дуняда йүз бәргән чоң вәқәләрдин бермидики раһиплар намайиши вә берма демократик һәрикитиниң йол башчиси аң саң сучиниң қолға елиниши, пакистанда юз бәргән партлитиш вәқәлири, пәрвәз мушәррәпниң һәрбий һаләт елан қилиши қатарлиқларниң хитай мәтбуатида наһайити чәклик орун алғанлиқини, тәрәпсиз вә мулаһизә характерлик мақалиләрниң һеч йезилмиғанлиқини ашкарилап: "бу йил 27 ‏- сентәбир күни- дәйду аптор мисал елип- берма әскәрлири намайишчиларға оқ чиқарди, раһиплар өлди вә яридарланди. Вәқәдин бир күн кейин, шаңхәй сәһәр гезити билән бейҗиң яшлири гезити'берма һөкүмити намайишчиларни бесиқтурди, бесиқтуруш җәрянида қорал ишләтмиди,' дәп хәвәр бәрди. Бу хәвәрни шинхуа агентлиқниң учуриға асасән бәрди," дәйду.

Ахбаратчиларниң чәт әлликләрни зиярәт қилиши чәкләнгән

Аптор хитай ахбаратидики бу хил қип-қизил ялғанчилиқниң мәнбәси үстидә тохтилип мундақ дегән 30 йилниң алдида хитайдики гезит ‏- журналларни бармақ билән саниғили болатти, 2005 ‏-йилидики истатистикиға асасланғанда, нөвәттә хитайда, 2000 дин артуқ гезит, 9000 дин артуқ журнал нәшр қилиниватиду; буларниң ичидә пәқәт бир қанчила гезит - журналниң чәт әлдә понкити бар, у болсиму шинхуа агентлиқи, хәлқ гезити, хитай хәлқара радиоси вә CCTV дин ибарәт.

Аптор хитайдики бу хил ялған хәвәрләрниң мәнбәси һәққидә издинип, бир журналниң тәһририни зиярәт қилғинида, у тәһрир, ахбаратчиларниң чәт әлликләрни зиярәт қилиши вә чәт әл ахбарат орунлириниң хизмәтчилири билән көрүшиши чәкләнгән дәп билдүргән. Аптор бу әһвални игиләп дөләт ахбарат идарисини зиярәт қилғинида мундақ түзүмниң мәвҗутлуқини инкар қилған.

Аптор һовард фрәнч, мақалисидә, хитай мутәхәссислириниң хитай мәтбуатлири һәққидики инкасиға алаһидә орун бәргән. Мақалидә билдүрүлишичә, бейҗиң хәлқ университетиниң ахбарат профессори йү гумиң бу һәқтә мундақ дегән": хитай мәтбуатидики чәт әл хәвәрлири, хитайниң ташқи сияситиниң әйники. Чәт әлдики вәқәләр һәққидә дейилгәнләр ахбаратчиларниң йәткүзүватқини әмәс, хитай дипломатлириниң йәткүзүватқинидур."

Һөкүмәт, мәсилиләрни ахбарат саһәсини арилаштурмай бир тәрәп қилишни халайду

Җәнуб ахбарат агентлиқниң тәһрири җаң пиң " биз дуня хәвәрлирини бәргәндә, бихәтәрликимизниму ойлишип қойимиз" дейиш арқилиқ чәт әл хәвәрлиригә қоюлуватқан чәклимиләрни ишарәт қилған.

Нюйорк вақти гезитиниң хәвиридә көрситилишичә, шаңхәйдики фудән университети ахбарат пакултитиниң профессори ма лиң : " америка ахбаратида яхши хәвәрму, яман хәвәрму бериливериду, улар үчүн һәммиси муһим. Һәммиси пайдилиқ. Биздә хәвәрниң яхши-ямини бар. Чүнки һөкүмәт, мәсилиләрни ахбарат саһәсини арилаштурмай өз алдиға бир тәрәп қилишни халайду " дәп кинайә җаваб бәргән.

Бейҗиң хәлқ университетиниң ахбарат профессори югумиң ашкара һалда мундақ дегән": хитай мәтбуатидики чәтәл хәвәрлири, хитайниң ташқи сияситиниң әйники. Чәтәлдики вәқәләр һәққидә дейилгәнләр ахбаратчиларниң йәткүзүватқини әмәс, хитай дипломатлириниң йәткүзиватқиндур."

Ню йорк вақти гезитидә оттуриға қоюлған, хитай һөкүмитиниң дуня хәвәрлирини қисиш мәсилиси, уйғур елидики ахбарат саһәси үчүнму омуми бир әһвал. Шуниң үчүн, гуантаномо түрмисидин қоюп берилгән 5 уйғурниң албанийигә орунлишиши, рабийә қадир ханимниң җорҗ буш билән көрүшиши вә японийә зиярити қатарлиқ уйғур һаятиға алақидар муһим вәқәләр һәққидә уйғур елидики ахбаратларда тилға елинмиған. ялған хәвәр беришкә меҗбурлинишму уйғур ахбарати дуч келиватқан мәсилиләрниң бери. Йеқинда уйғур елидики бир гезит, америкида оқуватқан, уйғур доктур әнвәрҗан муһәммәтниң бу йил 4 ‏- айда хуҗинтавни күтүвелиш үчүн, вашингтондики айрудурумға бәш юлтузлуқ қизил байрақни көтүрүп чиққанлиқи хәвәр қилинған, мухбиримиз әнвәрҗанни зиярәт қилғинида, әнвәрҗан бу хәвәрни инкар қилған иди.

Уйғур тәшкилатлириниң билдүришичә, хитай һөкүмитиниң дуня хәвәрлирини қисиш мәқсити, ялғуз уйғурларни дунядин хәвәрсиз қалдурушла әмәс, йәнә бир тәрәптин җасарәтсизләндүрүштур. (Шөһрәт һошур)

Пикирләр (0)
Share
Толуқ бәт