Zoriyiwatqan xitay axbarati we siqip chiqiriliwatqan chet el xewerliri

2007-12-11
Élxet
Pikir
Share
Print

Bügün'ge qeder xitay axbaratining xitay ichidiki weziyetni toghra eks etturmeywatqanliqi heqqide köpligen xewerler bérilgen bolsimu, emma, chet el xewerlirining xitay xelqighe toluq we toghra yetküzülmeywatqanliqi heqqide küp toxtalmighan. Nyuyork waqti gézitining 7 ‏- dékabir sanida, mexsus bu témida maqale élan qilindi. Maqalining serlewhisi: " zoriyiwatqan xitay axbarati we siqip chiqiriliwatqan chet el xewerliri" dur.

"Xitay xelqi buningdin xewersiz yaki az xewerdar hetta xata melumatqa ige"

Maqalining aptori howard french nyuyork waqti gézitining shangxeydiki muxbirlar ponkitining bashliqi. U maqalisini mundaq bashlighan: " bu yil ichide, xitayning quliqining tüwide bombilar partlidi, oqlar étildi, shu'arlar towlandi, qan aqti, yashlar töküldi؛ emma xitay xelqi buningdin xewersiz yaki az xewerdar hetta xata melumatqa ige."

Aptor yuqiriqi sözliridin kéyin, bu yil dunyada yüz bergen chong weqelerdin bérmidiki rahiplar namayishi we bérma démokratik herikitining yol bashchisi ang sang suchining qolgha élinishi, pakistanda yuz bergen partlitish weqeliri, perwez musherrepning herbiy halet élan qilishi qatarliqlarning xitay metbu'atida nahayiti cheklik orun alghanliqini, terepsiz we mulahize xaraktérlik maqalilerning héch yézilmighanliqini ashkarilap: "bu yil 27 ‏- séntebir küni- deydu aptor misal élip- bérma eskerliri namayishchilargha oq chiqardi, rahiplar öldi we yaridarlandi. Weqedin bir kün kéyin, shangxey seher géziti bilen béyjing yashliri géziti'bérma hökümiti namayishchilarni bésiqturdi, bésiqturush jeryanida qoral ishletmidi,' dep xewer berdi. Bu xewerni shinxu'a agéntliqning uchurigha asasen berdi," deydu.

Axbaratchilarning chet elliklerni ziyaret qilishi cheklen'gen

Aptor xitay axbaratidiki bu xil qip-qizil yalghanchiliqning menbesi üstide toxtilip mundaq dégen 30 yilning aldida xitaydiki gézit ‏- zhurnallarni barmaq bilen sanighili bolatti, 2005 ‏-yilidiki istatistikigha asaslan'ghanda, nöwette xitayda, 2000 din artuq gézit, 9000 din artuq zhurnal neshr qiliniwatidu؛ bularning ichide peqet bir qanchila gézit - zhurnalning chet elde ponkiti bar, u bolsimu shinxu'a agéntliqi, xelq géziti, xitay xelq'ara radi'osi we CCTV din ibaret.

Aptor xitaydiki bu xil yalghan xewerlerning menbesi heqqide izdinip, bir zhurnalning tehririni ziyaret qilghinida, u tehrir, axbaratchilarning chet elliklerni ziyaret qilishi we chet el axbarat orunlirining xizmetchiliri bilen körüshishi cheklen'gen dep bildürgen. Aptor bu ehwalni igilep dölet axbarat idarisini ziyaret qilghinida mundaq tüzümning mewjutluqini inkar qilghan.

Aptor howard french, maqaliside, xitay mutexessislirining xitay metbu'atliri heqqidiki inkasigha alahide orun bergen. Maqalide bildürülishiche, béyjing xelq uniwérsitétining axbarat proféssori yü guming bu heqte mundaq dégen": xitay metbu'atidiki chet el xewerliri, xitayning tashqi siyasitining eyniki. Chet eldiki weqeler heqqide déyilgenler axbaratchilarning yetküzüwatqini emes, xitay diplomatlirining yetküzüwatqinidur."

Hökümet, mesililerni axbarat sahesini arilashturmay bir terep qilishni xalaydu

Jenub axbarat agéntliqning tehriri jang ping " biz dunya xewerlirini bergende, bixeterlikimiznimu oyliship qoyimiz" déyish arqiliq chet el xewerlirige qoyuluwatqan cheklimilerni isharet qilghan.

Nyuyork waqti gézitining xewiride körsitilishiche, shangxeydiki fuden uniwérsitéti axbarat pakultitining proféssori ma ling : " amérika axbaratida yaxshi xewermu, yaman xewermu bériliwéridu, ular üchün hemmisi muhim. Hemmisi paydiliq. Bizde xewerning yaxshi-yamini bar. Chünki hökümet, mesililerni axbarat sahesini arilashturmay öz aldigha bir terep qilishni xalaydu " dep kinaye jawab bergen.

Béyjing xelq uniwérsitétining axbarat proféssori yuguming ashkara halda mundaq dégen": xitay metbu'atidiki chet'el xewerliri, xitayning tashqi siyasitining eyniki. Chet'eldiki weqeler heqqide déyilgenler axbaratchilarning yetküzüwatqini emes, xitay diplomatlirining yetküziwatqindur."

Nyu york waqti gézitide otturigha qoyulghan, xitay hökümitining dunya xewerlirini qisish mesilisi, Uyghur élidiki axbarat sahesi üchünmu omumi bir ehwal. Shuning üchün, gu'antanomo türmisidin qoyup bérilgen 5 Uyghurning albaniyige orunlishishi, rabiye qadir xanimning jorj bush bilen körüshishi we yaponiye ziyariti qatarliq Uyghur hayatigha alaqidar muhim weqeler heqqide Uyghur élidiki axbaratlarda tilgha élinmighan. Yalghan xewer bérishke méjburlinishmu Uyghur axbarati duch kéliwatqan mesililerning béri. Yéqinda Uyghur élidiki bir gézit, amérikida oquwatqan, Uyghur doktur enwerjan muhemmetning bu yil 4 ‏- ayda xujintawni kütüwélish üchün, washin'gtondiki ayrudurumgha besh yultuzluq qizil bayraqni kötürüp chiqqanliqi xewer qilin'ghan, muxbirimiz enwerjanni ziyaret qilghinida, enwerjan bu xewerni inkar qilghan idi.

Uyghur teshkilatlirining bildürishiche, xitay hökümitining dunya xewerlirini qisish meqsiti, yalghuz Uyghurlarni dunyadin xewersiz qaldurushla emes, yene bir tereptin jasaretsizlendürüshtur. (Shöhret hoshur)

Pikirler (0)
Share
Toluq bet