Ху җинтав японийидики уйғур қатарлиқ иҗтимаий гуруһларниң наразилиқ намайишиға дуч келиши мумкин

Җәнубий корийидә чақирилған 20 дөләт гуруһиниң башлиқлар йиғини пәйшәнбә күни ахирлашқандин кейин, бүгүндин башлап асия - тинч окян иқтисади һәмкарлиқ тәшкилатиға әза дөләтләрниң башлиқлири японийиниң йокохама шәһиригә топлинишқа башлиди.
Мухбиримиз әркин
2010-11-12
Елхәт
Пикир
Share
Принт
Сүрәт, ху җинтавниң үрүмчидики хитай қораллиқ күчлирини көздин көчүргәндә сөз қиливатқан көрүнүши.
Сүрәт, ху җинтавниң үрүмчидики хитай қораллиқ күчлирини көздин көчүргәндә сөз қиливатқан көрүнүши.
news.sina.com.cn Дин елинди.

Башлиқлар йиғини рәсмий башлиништин бурун әза дөләтләрниң сода вә ташқи ишлар министирлири чаршәнбә вә пәйшәнбә күнлири тәйярлиқ йиғини ачқан. Лекин, анализчилар бу қетимқи йиғин йеқиндин бери йириклишип кәткән хитай - японийә мунасивитиниң көләңгүсидә қалғанлиқини илгири сүрмәктә.

Ху җинтав бу қетимқи йиғинда қатнишидиған муһим шәхсләрниң бири, лекин йиғин җәрянида японийидики иҗтимаий тәшкилатлар вә уйғур, тибәт қатарлиқ амммиви гуруһларниң наразилиқ һәрикәтлириға дуч келиши мумкин.

Асия - тинч окян иқтисади һәмкарлиқ тәшкилатиға әза дөләтләр башлиқлири җүмә күндин башлап японийиниң йокохама шәһиригә топлинишқа башлиди. Асия - тинч окян районида әркин сода бәлвиғи қуруш, йәр шари иқтисадини йолға селиш қатарлиқ мәсилиләр йокохамадики 2 күнлүк мәзкур йиғинда музакирә қилинидиған мәркәзлик темилардин болуп һесаблиниду. японийә һөкүмитиниң мәсулийити юқириқи мәсилиләрниң йиғинда музакиригә қоюлуп, пикир бирлики һасил қилишни алға сүрүштур. японийә ташқи ишлар министири мехара йиғинда бу мәсилиләрниң мәркәзлик музакирә қилинишиға, мәлум нәтиҗә һасил қилишиға һәрикәт қилидиғанлиқини билдүргән.

Бу қетимқи йиғинниң әң диққәт қозғайдиған меһманлиридин бири хитай дөләт рәиси ху җинтавдур. Чүнки бу қетимқи йиғин хитай - японийә мунасивити сенкако тақим арилиниң игилик һоқуқи қозғиған талаш - тартиш сәвәбидин интайин начар әһвалға чүшүп қалған бир мәзгилгә тоғра кәлгән болуп, бәзи көзәткүчиләр йокохамадики йиғин йириклишип кәткән хитай - японийә мунасивитиниң көләңгүси астида қалғанлиқини илгири сүрмәктә. Һалбуки, ху җинтавниң йокохама сәпири анчә көңүллүк болмаслиқи мумкин. Чүнки униң японийидики мәзгили далай лама, өркәш дөләткә охшаш шәхсләрниң херошимаға топлинип, нобил тинчлиқ мукапати саһиблириниң йиғиниға қатнишиватқан вақтиға тоғра келипла қалмай, йәнә японийидики оң қанат күчләр, уйғурлар вә тибәтләрниң бирлишип, йокохамада хитайға қарши наразилиқ һәрикәтлирини уюштурған мәзгилгә тоғра кәлгән. японийә уйғур җәмийитиниң рәиси илһам мәхмут әпәндиниң әскәртишичә, юқириқи аммиви гуруһлар шәнбә күни йокохамада ху җинтавға қарши намайиш уюштурған.

Анализчиларниң илгири сүрүшичә, хитайниң йеқинқи бир қанчә йилдин буян һәрбий тәрәққият қурулушини күчәйтип, деңиздики һәрбий паалийәт даирисини кеңәйтиши японийидә раһәтсизлик яратқан. Болупму, йеқинда йүз бәргән сенкако тақм арилиниң игилик һоқуқ мәсилисидики талаш - тартиш, японийә деңиз қоғдаш қисимлириниң хитай белиқчилар кемисини тутуп қелиши вә хитай һөкүмити вә пуқралириниң буниңға көрсәткән шиддәтлик риаксийиси оттуридики мунасивәтни илгириләп җиддийләштүрүвәткән. Бу вәзийәт астида икки дөләт рәһбири җәнубий корийидә чақирилған 20 дөләт гуруһиниң башлиқлар йиғинида айрим учрашмиған иди.

Японийә баш министири наото кан билән хитай дөләт рәиси ху җинтавниң йокохамадики 2 күнлүк йиғин җәрянида айрим учришидиған - учрашмайдиғанлиқи мәлум әмәс. Илһам мәхмут әпәндиниң илгири сүрүшичә, хитайниң японийигә тутқан позитсийиси японийә хәлқидә, болупму японийидики оңчи күчләрдә хитайға болған қаршилиқни күчәйтип, улардики гумансираш туйғусини ашурған. Илһам әпәнди, хитайниң уйғур вә тибәтләргә тутқан позитсийиси японийидики оңчи күчләрдә хитайдин һәзәр әйләш туйғусини күчәйтиватқанлиқини блдүрди.

Ху җинтав әтә намайишчиларниң униңға қарши елип баридиған наразилиқ һәрикитигә дуч келипла қалмай, у йокохамаға йетип барған җүмә күни херошимада далай лама вә өркәш дөләтләрниң қатнишишидики нобил тинчлиқ мукапати саһиблириниң дуняви учришиш йиғиниғиму дуч кәлди. Бу йиғинға далай лама, сабиқ совет иттипақи президенти горбачеф қатарлиқ нобил тинчлиқ мукапатиға еришкән 7 нәпәр шәхс қатнашқандин сирт, б д т атом ениргийә органи, б д т мусапирлар мәһкимиси қатарлиқ 13 хәлқара тәшкилат вәкиллириму иштирак қилған. Херошиманиң шәһәр башлиқи тадатоши акиба йиғинниң ечилиш мурасимида сөз қилип, "бу йиғинниң атом бомбисиниң бузғунчилиқиға учриған херошимада ечилишиниң пәвқуладдә әһмийити барлиқи вә бу йиғинниң дуняни ядро қораллиридин хали болушқа йитәклиши һәм бу йолда қәтий ирадисини намайән қилишини үмид қилди."

Бәзи анализчилар херошимадики йиғинниң йокохамадики башлиқларйиғини билән охшаш бир мәзгилгә тоғра келиши, йокохамада ху җинтавға қарши елип берилидиған наразилиқ намайиши вә херошимадики далай лама вә өркәш дөләтләрниң қатнишиши қатарлиқ сәвәбидин, херошимадики бу йиғин чоқум хитай һөкүмитиниң диққитини қозғимай қалмайдиғанлиқини илгири сүрмәктә. Илһам мәхмут әпәндиниң әскәртишичә, бу хил хәлқара мунбәрләрдин пайдилинип дуня җамаәтчиликиниң диққитини уйғур мәсилисигә тартиш уйғур кишилик һоқуқ вәзийитини йениклитишкә пайдилиқтур.

Бу йиллиқ нобил тинчлиқ мукапатиға еришкән хитай өктичилиридин лю шавбо херошимадики йиғинға тәклип қилинған болсиму, лекин хитай һөкүмити түрмидики мәзкур нобил саһибиниң йиғинға қатнишишиға рухсәт қилмиған иди. Бу йиғинға лю шавбо қатнишалмиған болсиму, лекин 1989 - йилдики тйәнәнмин оқуғучилар һәрикитиниң рәһбири өркәш дөләт тәклип билән қатнашқан. Өркәшниң йиғинға лю шавбоға вакалитән қатнашқанлиқи вә яки тйәнәнмин һәрикитиниң вәкили сүпитидә йиғин рәиси горбачеф тәрипидин алаһидә тәклип қилинғанлиқи мәлум әмәс. Әмма униң бу йиғинда нутуқ сөзләйдиғанлиқи мәлум.

Шәнбә күни башлинидиған асия‏ - тинч окян иқтисади һәмкарлиқ тәшкилатиниң башлиқлар йиғининиң асаслиқ музакирә мәзмуни транз - пасифик әркин сода райони бәрпа қилип, бу сода бәлвиғидики дөләтләр оттурисида експорт, импорт таварлириға миқдар бәлгиләп беришни бикар қилиштур. Лекин илһам мәхмут бу йиғинниң ноқул иқтисади мәсилиләр билән чәклинип қеливатқанлиқини тәнқидләп, шәнбә күни елип берилидиған намайиш арқилиқ йиғин әһлиниң диққитини кишилик һоқуқ мәсилилиригә ағдурушини тәләп қилидиғанлиқини билдүрди.

Юқиридики аваз улинишидин, бу һәқтики мәлуматимизниң тәпсилатини аңлайсиләр.

Пикирләр (0)
Share
Толуқ бәт