Asasiy meqset yenila xitaygha taqabil turushtur

2007-08-22
Élxet
Pikir
Share
Print

082207Jap-India-200.jpg
Yapon bash weziri shinzo abéning hindistan parleméntigha bergen nutqidin kéyin, u, hindistan bash ministéri manmoxan signx bilen muxbirlarning su'aligha jawap bermekte. AFP PHOTO/Findlay KEMBER

Shinzo abéning bu nöwetlik hindistan ziyaritining, bu ikki dölet arisidiki soda hemkarliqini kücheytishni meqset qilghanliqi otturgha qoyuluwatqan bolsimu, emma, ikki dölet arisidiki soda munasiwetlirini kücheytish abéning bu qétimliqi ziyaritining asasliq meqset emestek körünmekte.

Abé hindistan bilen yaponiyining öz'ara munasiwetlirini téximu kücheytishte istratégiyilik we yershari xaraktérlik hemkarliqqa éhtiyajliq ikenlikini tekitligen.

Shinzo abé hindistan parlaméntida bil kilintondin kiyin nutuq sözligen tunji chet el rehbiri

Bu abéning bash wezirlik wezipisige teyinlen'gendin buyanqi tunji hindistan ziyariti bolup hésablinidiken.

Yaponiye bash weziri shinzo abégha hindistan parlaméntida sözge chiqish sheripi bérilgen bolup, igilishimizche, shinzo abé sabiq amérika prézidénti bil klinton 2000- yili hindistan parlaméntida nutuq sözligendin buyan hindistan parlaméntida nutuq sözligen tunji chet'el rehbiri iken.

Shinzo abé hindistan parlaméntida yaponiyining hindistanni "bir dost hem shérik" süpitide "qaytidin" tonup yetkenlikini otturigha qoyghan. We, bu asiyadiki ikki démokratik döletler arisida téximu yéqin bixeterlik ittipaqi tüzüshni oyliship qoyushni hindistan parlamént ezalirining semige salghan.

Amérika awazi radi'osida, abéning sözliridin neqil élip körsitishiche, u, pütün asiya we tinch okyan rayonida"erkinlik we güllinish yérim chembiriki" shekillendürüshni otturigha qoyghan hem : "bu izdinishlirimizning ghelibilik bolushida, yaponiye bilen hindistanning istratégiyilik we yer shari xaraktérlik hemkarliqi intayin muhim" dégen. U yene, yaponiye we hindistanning mushu ghaye üstide birlikke kélishi bilen asiyadiki bu ghayet zor munasiwet tori yéyilip, amérika we awstraliyini öz ichige alghan pütkül tinch okyan rayonigha tereqqiyat élip kélidighanliqini körsetken.

Yaponiye bash weziri shinzo abé yene, hindistan bash ministiri manmaxan sin'g bilen körüshken hemde yadro énérgiyisi heqqidimu sözlishish toghrisida wedileshken.

Soda iqtisad ziyaretning muhim muddi'asi

Shinzo abéning keynidin, yaponiyining, toyota, mitsubishi, kanon we hitachi shirketlirini öz ichige alghan soda ömiki yétip kelgen.

Melum bolushiche, abé ependi bilen yaponiye yuqiri derijilik hökümet xadimliridin 200 neper kishi kelgen bolup, 22- awghust charshenbe küni yaponiye, hindistan bilen bolghan soda alaqisini kelgüsi uch yil ichide yene bir hessidin köprek ashurup, hazirqi 8 milyard dollardin 20 milyard dollargha yetküzüshni békitken.

Seyshenbe küni kechte bash wezir shinzo abé ependi: "hazir bu ikki döletning munasiwiti téximu qoyuqlashti, we kéngeydi. Buni besh yilning aldidikige sélishturush hergiz mumkin emes" dédi. U yene: "ishinimenki bizning bu kücheytilgen munasiwetlirimiz dunya tinchliqi üchün xizmet qilidu" dep körsetti.

Asasiy meqset yenila xitaygha taqabil turushtur

Emma analizchilar, yaponiye bilen hindistanning istratégiyilik munasiwetlerni téximu ilgiri sürüshtiki meqsiti xitaygha qarshi turushni nishan qilghan bolushi mumkin dep qarashmaqta.

B b s tashqi munasiwetler tehlilchisi muxbiri jonasan markusning qarshiche, asiya rayonining siyasiy endiziside özgirish boluwatqan hazirqi peytte, bézi döletler, bolupmu yaponiye asiya rayonida yéngi munasiwet tori ornitishni xalaydiken. Uning qarishiche, yene, eger bu yeng munasiwet torining meqsiti xitayni cheklesh bolmighan teqdirdimu, héch bolmighanda mezkur rayonda bash kötürülüwatqan xitaygha taqabil turush iken.

Yéqindin buyan, amérika, yaponiye, we awstraliye qatarliq ittipaqdash döletler öz'ara herbiy munasiwetni kücheytip kelmekte.

Jonasan markusning körsitishiche, bu yil may éyida filippin paytexti manilada élip bérilghan asiya-tinch okyan döletliri rehberlirining uchrishishida, hindistan tunji qétim awstraliye, yaponiye we amérika rehberliri bir yerge jem bolup, istratégiyilik hemkarliqini kücheytish toghrida di'alog élip bérish mumkinchiliki üstide muhakime élip barghan.

Emma, b b s da, amérika massachuséts téxnologiye uniwérsitétning proféssori richard samu'éls ependining éytqanlirini neqil keltürüshiche, samu'éls proféssori, bu xil ittipaq heqqide söz échishning sel burun ikenlikini otturigha qoyghan. U özining "yaponiyini qoghdash" dégen kitabida yaponiye hökümitining yaponiyini qoghdash tepekkur endizisini üzlüksiz halda özgertip kéliwatqanliqini tekitligen.

Amérika-yaponiye yéngi mudapi'e munasiwiti qurup chiqmaqchi

Yuqiriqi töt dölet ittipaqi heqqide toxtalghan proféssor richard samu'éls : "méningche bu peqet bir xil izdinish. Emma buning keynidiki meqsiti éniq. Bolupmu, yaponiye we amérikining bu jehette ishinishke alahide qiziqidu. Bu döletler, bir xil yéngi mudapi'e munasiwiti qurup chiqish mumkinchiliki üstide izdiniwatidu" deydu.

Nawada mushundaq bir mudapi'e shekildiki herbiy ittipaq munasiwet tori shekillinip qalsa, undaqta bu hemkarliq tori kimge qaritilghan? dégen téma üstide tehlil élip barghan b b k tashqi munasiwetler muxbiri, "éniqki, xitayning herbiy tereqqiyati bu töt döletni yéngidin herbiy munasiwetler tori shekillendürüshke intildürüwatqan bir amil" dep körsetken we xitayning üzlüksiz échiwatqan iqtisadi küchi we diplomatik tesiriningmu buningdiki yene bir muhim amil ikenlikini otturigha qoyghan. (Jüme)

Pikirler (0)
Share
Toluq bet