Явропа парламентида хәлқаралиқ уйғур мәсилиси муһакимә йиғини башланди

Явропа парламентида чақирилған "хитай һөкүмити билән сөһбәтлишиш мәсилиси: хитай асасий қануниниң иҗра қилиниш әһвали ‏- уйғурларниң һоқуқи" мавзулуқ йиғин 4 ‏- айниң 29 ‏- күни рәсмий башланди.
Мухбиримиз әркин тарим
2010-04-29
Елхәт
Пикир
Share
Принт
Сүрәт, 4 ‏- айниң 29 ‏- күнидин 30 ‏- күнигичә давам қилидиған йавропа парламентида чақирилған "хитай һөкүмити билән сөһбәтлишиш мәсилиси: хитай асасий қануниниң иҗра қилиниш әһвали ‏- уйғурларниң һоқуқи" мавзулуқ йиғинниң биринчи күнидин бир көрүнүш.
Сүрәт, 4 ‏- айниң 29 ‏- күнидин 30 ‏- күнигичә давам қилидиған йавропа парламентида чақирилған "хитай һөкүмити билән сөһбәтлишиш мәсилиси: хитай асасий қануниниң иҗра қилиниш әһвали ‏- уйғурларниң һоқуқи" мавзулуқ йиғинниң биринчи күнидин бир көрүнүш.
RFA Photo / Erkin Tarim

4 ‏- Айниң 29 ‏- күнидин 30 ‏- күнигичә давам қилидиған йиғинға америка, түркийә, оттура асия түркий җумһурийәтлири, канада, австралийә вә явропа дөләтлиридин кәлгән 45 әтрапида уйғур паалийәтчи қатнашмақта.

Бу йиғинға уйғурлардин башқа явропа парламенти әзаси, явропа либираллар вә демократлар иттипақи рәиси марко панәлла әпәнди, муавин рәиси никколо риналди әпәнди, явропа парламенти инсан һәқлири комитети башлиқи геоффрәй харрис әпәнди, явропа парламенти әзаси м гибб әпәнди, вакаләтсиз милләтләр тәшкилати баш секритари марино бусдачин әпәнди, америка демократийини илгири сүрүш фонди муавин башлиқи луйиса коан гирив ханим қатнашти вә сөз қилди. Рабийә қадир ханим үлгүрүп келәлмигәнлики үчүн униң ечилиш нутуқини адвокат нури түркәл әпәнди оқуп бәрди.

Йиғинға хәлқара кәчүрүм тәшкилати мәсуллири, хәтәр астидики милләтләрни қоғдаш тәшкилати мәсуллири вә башқа хәлқаралиқ аммиви тәшкилатларниң мәсуллиридин болуп җәмий 200 әтрапида киши қатнашти.
4 ‏- Айниң 29 ‏- күнидин 30 ‏- күнигичә давам қилидиған йиғинға америка, түркийә, оттура асийа түркий җумһурийәтлири, канада, австралийә вә йавропа дөләтлиридин кәлгән 45 әтрапида уйғур паалийәтчи қатнашмақта болуп, сүрәт, йиғин залидин бир көрүнүш.
4 ‏- Айниң 29 ‏- күнидин 30 ‏- күнигичә давам қилидиған йиғинға америка, түркийә, оттура асийа түркий җумһурийәтлири, канада, австралийә вә йавропа дөләтлиридин кәлгән 45 әтрапида уйғур паалийәтчи қатнашмақта болуп, сүрәт, йиғин залидин бир көрүнүш. RFA Photo / Erkin Tarim

Явропа парламенти әзаси никкола риналди әпәнди қилған сөзидә, өзиниң 3 қетим шәрқий түркистанға барғанлиқини, у йәргә барғанда өзини аҗайип бир йәргә барғандәк һес қилғанлиқини, буларниң бири у йәрдә ақ көңүл уйғур хәлқини көргәнликини, йәнә бир тәрәптин хитайларниң уйғурларға қандақ зулум қиливатқанлиқини өз көзи билән көргәнлики ейтти. У сөзидә йәнә, әгәр хитайлар халиса, хитайда хәлқләрниң һәқ вә һоқуқиға һөрмәт қилидиған бир түзүмни қуруп чиқалайдиғанлиқини, әмма уни қилишни халимайдиғанлиқини тәкитлиди.

 Никкола риналди әпәнди сөзини мундақ давам қилдурди: "мениң уйғур мәсилиси һәққидики тәклипим, биринчи хитай билән сөһбәт елип бериш. Иккинчиси хитайға очуқ сигнал бериш. Йәни шәрқий түркистандики әмәлий әһвални оттуриға қоюш. Үчүнчиси, хитайға қорал сетишни тохтитиш йәни хитайға һәр саһәдә чәклимә қоюш керәк. Мән шәрқий түркистан мәсилисидә үмидлик. Чүнки, дуняда нурғун бундақ мәсилиләр һәл болди. Мәсилән шәрқий темур мәсилиси."

Явропа парламенти әзаси инсан һәқлири комитети мәсули геоффрәй харрис әпәнди хитайда инсан һәқлири дәпсәндилириниң бәк еғир икәнлики, явропа парламентиниң хитайдики инсан һәқлири дәпсәндилирини йеқиндин көзитиватқанлиқи, хитайдики өлүм җазасини әмәлдин қалдуруш үчүн хитай дөлити билән музакирә елип бериватқанлиқини ейтти.

Геоффрәй харрис әпәнди йәнә, явропа парламентиниң арзусиниң уйғур хәлқи билән хитайларниң сөһбәт елип беришидин ибарәт икәнликини тәкитлиди. У сөзидә, 5 ‏- июл үрүмчи вәқәсидин кейин көп санда уйғурниң түрмигә ташланғанлиқини, буниң явропа парламенти әзалириниң диққитини қозғаватқанлиқини, хитайдики аз санлиқ милләтләр билән хитай һөкүмити сөһбәт елип барғанда көп мәсилиниң һәл болидиғанлиқини ейтти.

Кейин, далай ламаниң явропадики баш вәкили таши ваңди әпәнди сөз қилди. У тибәт мәсилиси билән уйғур мәсилисиниң охшаш икәнликини, мустәқиллиқ бу икки милләтниң тәбиий һәққи икәнликини, әмма һазир риялист болуш керәкликини билдүрди.

Кейин, демократийини тәрәққи қилдуруш фондиниң муавин башлиқи луйиса коан гирив ханим сөз қилди. У, д т қ ф ниң бирдин бир мәқсидиниң демократийини пүтүн дуняға йейиштин ибарәт икәнликини ейтти.

Трансит радикал партийә башлиқи марко панелла, хәлқара кризисларниң һәммисини демократийә киризиси дейишкиму болидиғанлиқини, бу мәсилиләрни зораванлиққа таянмай туруп һәл қилишниң йолини тепиш керәкликини ейтти. Буларни һәл қилиш йолиниң хәлқара қанун йоли билән һәл қилиш йоли икәнликини тәкитлиди. У сөзиниң ахирида шәрқий түркистанда һазир милли қирғинчилиқ йүз бериватқанлиқини, бирләшкән дөләтләр тәшкилатиниң бу қирғинчилиқларға қарап турмаслиқи керәкликини ейтти.

Ечилиш мурасимидин кейин мутәхәссисләр өз тәқдирини өзи бәлгиләш, асасий қанун һәқ һоқуқлири, аптономийиниң шәрһилиниши темилиридики илмий мақалилирини оқуп чиқти. Чүштин кейин болса мутәхәссисләр "хитайдики инсан һәқлири дәпсәндичиликлири вә хәлқаралиқ өлчәмләр билән аз санлиқ милләтләрниң һәқ һоқуқлирини қоғдаш" темилирида тәйярлиған илмий мақалилирини оқуп өтти.

Бу йиғинни явропа либираллар вә демократлар иттипақи, америка демократийини илгири сүрүш фонди, вакаләтсиз милләтләр тәшкилати вә дуня уйғур қурултийи ортақ чақирған.

Явропа парламентида башланған хәлқаралиқ уйғур мәсилиси муһакимә йиғининиң 4 ‏- айниң 29 ‏- күнидики қисминиң қандақ өткәнлики һәққидә, көз қаришини елиш үчүн бу йиғини уюштурғучи органлардин бири болған дуня уйғур қурултийи баш катипи долқун әйса әпәнди билән сөһбәт елип бардуқ.

Юқиридики аваз улинишидин, бу һәқтики сөһбитимизниң тәпсилатини аңлайсиләр.


Толуқ бәт