Xitayning bixeter öy qurulushi Uyghurlargha qandaq menpe'et ilip keldi?

2006-12-21
Élxet
Pikir
Share
Print
yer-tewresh.jpg
Bir kishi 2003-yili 24-féwral küni maralbéshining chongqurchaq nahiyiside yer tewrep buzulghan öy aldida. AFP

Xitay hökümiti Uyghur aptonom rayonida yolgha qoyuwatqan sheher - bazarlarning yer tewreshke qarshi bixeter öy qurulushini buningdin 3 yil burun féwral éyida qeshqer wilayitining maralbéshi nahiyisidiki chongqurchaq yézisida yüz bergen we az dégende 180 kishining ölüshini keltürüp chiqarghan yer tewresh apitidin kéyinla yolgha qoydi.

Bixeter öyler üchün sélin'ghan meblegh déhqanlarning yükini éghirlashturmaqta

Uyghur aptonom rayoni hökümiti aldinqi küni ürümchide sheher - bazarlarning bixeter öy qurulushini xulasilesh yighini chaqirip, yéqinqi 3 yildin buyan aptonom rayonida bir milyon 79 ming a'ililik yer tewreshke chidamliq bixeter öy sélin'ghanliqini we 5 milyon kishining yéngi öylerge köchüp kirgenlikini élan qildi. Yighinda aptonom rayonning re'isi isma'il tiliwaldi "keng déhqan - charwichi we jem'iyettiki küchlerni seperwer qilish, sélinmini ashurush, adem küchi, maliye küchi, maddiy küchlerni toplap, bixeter öy qurulushini tézlitish" ni telep qilghan. U, bixeter öy qurulushini "sotsiyalistik yéngi yéza qurush, sotsiyalistik inaq shinjang qurushni algha siljitishtiki bir muhim istratégiyilik wezipe" deydu.

Isma'il tiliwaldining eskertishiche, aptonom rayondiki her qaysi terepler hazirgha qeder bu qurulush üchün 21 milyard yü'en meblegh saldi. Lékin isma'il tiliwaldi, bu qurulush jeryanida , déhqan - charwichilargha qanchilik iqtisadi yük artilghanliqini tilgha almidi. Bixeter öy qurulushini tenqidligüchiler bolsa aptonom rayon hökümiti bixeterlik nami astida élip barghan bu qurulush eslidinla iqtisadi ehwali nachar Uyghur déhqan - charwichilarning yükini éghirlashtürüwetti, dep eyiblimekte.

Xitay hökümiti bu qurulush Uyghur déhqan - charwichilirining iqtisadi ehwalini yaxshilashni meqset qilghan, dep chüshendürgen bolsimu, lékin merkizi washin'gtondiki xelq'ara Uyghur kishilik hoquqi we démokratiye fondi jem'iyitining programma yardemchisi patigül xanim, xitay hökümiti yolgha qoyuwatqan bu siyasetning bedilini keng Uyghur déhqan - charwichilar ötewatqanliqini bildürdi.

Xitay hökümiti rayonda yer tewreshke qarshi bixeter öy qurulushini pütün tézliki bilen yolgha qoymaqta. Xitay metbu'atlirining eskertishiche, Uyghur aptonom rayuni mushu bir yil ichide 479 ming a'ililik yer tewreshke qarshi bixeter öy salghan. Isma'il tiliwaldi, aldinqi künki yighinda bu qurulushning sür'itini tézlitish toghrisida tereplerni seperwerlikke chaqirdi. U, bixeter öy qurulushini yolgha qoyush dawamida sotsiyalistik yéngi yéza qurulushini bahane qilip, buni "obraz qurulushi " yaki "netije qurulushi" gha aylandurwalmasliqni tekitligen. Lékin bu qurulushni tenqid qilghuchilar mezkur bu qurulushning özi "obraz qoghlishish" we"körenglik" , dep eyiblimekte.

Uyghurlar yer tewreshke qarishi bixeter "katek" köchürüldi

Nöwette maralbéshining chongqurchaq yézisidiki déhqan - charwichilarning köpchiliki atalmish "ter tewreshke qarshi bixeter öyler" ge köchüp boldi. Shu nahiyidiki weziyettin xewerdar bir zatning radi'omizgha eskertishiche, maralbéshidiki yer tewreshtin kéyin chongqurchaqtiki déhqan - charwichilarning kona öylirini chéqip, bixeter öy sélishigha 4 ming yü'endin 10 ming yü'en'giche yardem puli bérilgen we her bir a'ilige 50 kwadrat métirliq öy sélish ölchimi békitip bérilgen.

Xelq'ara Uyghur kishilik hoquqi we démokratiye fondi jem'iyitidiki patigül xanim, "bu yerdiki mesile xitay da'irilirining déhqanlargha qanchilik pul yardem qilghanliqi emes, belki déhqan -charwichilarning bixeter öy sélish jeryanida qanchilik iqtisadi chiqimni üstige artiwalghanliqidur "deydu. U, xitay da'iriliri déhqanlargha békitip bergen 50 kwadrat métirliq bixeter öy kölimi Uyghur déhqanlirining turmushigha pütünley tar kélidighanliqini we bu qurulush baj - séliqlar, alwang - yasaqlar astida éziliwatqan Uyghur déhqan - charwichilirining iqtisadi yükini téximu éghirlashturuwetkenlikini ilgiri sürdi.

Xitayning mezkur qurulush pilanida Uyghur yéza - bazarliridiki bixeter öyler choqum bir tutash we oxshash shekilde sélinish kérek. Bu qurulushni tenqid qilghuchilar, en'eniwiy Uyghur yéza medeniyitining özgichiliki, renggareng we köp xilliqi weyran boluwatqanliqini agahlandurmaqta. Patigül xanim, Uyghur en'eniwiy yéza medeniyitining xasliqi yoqiliwatqanliqini tekitligüchilerning biridur.

Uyghur aptonom rayoni hökümiti aldinqi küni ötküzgen yer tewreshke qarshi bixeter öy qurulushini xulasilash yighinida, mezkur pilanni orunlighan yaki normidin ashurup orunlighan 13 wilayet, 73 nahiye (sheher) we 111 xizmetchini teqdirlidi. (Erkin)

Pikirler (0)
Share
Toluq bet