Teywende "Teywen sherqiy türkistan jem'iyiti" quruldi

Muxbirimiz méhriban
2019-09-05
Élxet
Pikir
Share
Print
Teywende "Teywen sherqiy türkistan jem'iyiti" quruldi. 2019-Yili 4-séntebir.Teybéy, teywen.
Teywende "Teywen sherqiy türkistan jem'iyiti" quruldi. 2019-Yili 4-séntebir.Teybéy, teywen.
Social Media

Radi'omizning igilishiche, xitay hökümitining Uyghurlargha qaratqan basturushi küchiyip, Uyghur weziyitining xelq'ara taratqularda qiziq nuqtigha aylinishi we Uyghur teshkilat-pa'aliyetchilirining sherqiy jenubiy asiya elliride Uyghur mesilisini dawamliq anglitishi netijiside, yéqinqi birqanche yilda teywendimu Uyghur milliy herikitini yéqindin qollaydighan pa'aliyetchiler barghanche köpiyishke bashlighan. Bundin birqanche yil ilgiri, Uyghurlarni qollighuchi obzorchi lin bawxu'a ependi qatarliqlarning teshebbusida "Teywen Uyghur dostluq jem'iyiti" qurulghanidi. Bu yil, 1-séntebir küni yene bir türküm teywenlik pa'aliyetchiler "Teywen sherqiy türkistan jem'iyiti" qurulghanliqini élan qildi. Diqqitinglar muxbirimiz méhriban teyyarlighan "Teywen sherqiy türkistan jem'iyiti" we uning pa'aliyet meqsetliri heqqidiki programmida bolsun.

Dunya Uyghur qurultiyining yaponiyediki wekili, yaponiye Uyghur jem'iyitining bashliqi ilham mexmut ependi radi'omizgha melumat bérip, teywende "Teywen sherqiy türkistan jem'iyiti" qurulghanliqini bildürdi.

Ilham mexmut ependining bayanidin melum bolushiche, mezkur teshkilatni qurghuchilar yéqinqi yillarda dunya Uyghur qurultiyining pa'aliyetlirige hemkarliship, Uyghur milliy herikitini yéqindin qollap kelgen bir türküm teywenlik pa'aliyetchiler bolup, ular 2019-yili 2-ay mezgilide teshkilat qurush telipini teywen hökümitige iltimas qilghan. Bu yil 4-ay mezgilide ulargha 6 ay ichide teshkilat qursa bolidighanliqi heqqide testiq chüshken. 1-Séntebir küni 20 din artuq hey'etning qatnishishi bilen teybéy shehiride qurulush murasimi ötküzgen.

Ilham mexmut ependining bildürüshiche, mezkur teshkilatning re'isi adwokat xé chawdong ependi we ju méyli xanimlar dunya Uyghur qurultiyining teywendiki pa'aliyetlirini yéqindin qollap kelgen pa'aliyetchilerdin iken. 

4-Séntebir küni xé chawdong ependi we ju méyli xanimlarmu ziyaritimizni qobul qilip, "Teywen sherqiy türkistan jem'iyiti" ning qurulushi we qurulush meqsiti heqqide sorighan so'allirimizgha jawab berdi.

Xé chawdong ependi teshkilatning meqsiti heqqide toxtilip mundaq dédi. "Biz teywenning qanuni boyiche iltimas qilduq, 4-ayda iltimasimiz testiqlan'ghan uqturush chüshti. Teshkilatimizning qurulush meqsiti tor békitimizde 3 mezmun'gha yighinchaqlinip élan qilindi. 1-Meqsitimiz, teywende adettiki kishiler peqet, shinjang dégende, bu atalghuning eslide sherqiy türkistan dégen jay ikenlikini bilmeydu. Shunga biz 1-qedemde teywendiki awamgha bu jayning esli namining sherqiy türkistan ikenlikini bildürüshni meqset qilduq. 2-Meqsitimiz xitay hökümitining sherqiy türkistanda yürgüzüwatqan milliy assimilyatsiyedin ibaret buzghunchiliq herikitini eyiblesh؛ 3-meqsitimiz bizning hökümitimizni munasiwetlik siyaset belgilimilerni chiqirip, Uyghurlargha emeliy yardem bérishini emelge ashurush."

Xé chawdong ependi "Teshkilatning asasliq ezaliri arisida Uyghurlar barmu?" dégen so'alimizgha jawab bérip, hazirche teshkilat ezalirining yerlik teywenliklerdin terkib tapqanliqini, ularning arisida neshriyat, axbarat we ijtima'iy teshkilatlardiki her sahe kishilirining barliqini bildürdi.

Ilham mexmut ependining bayanidin melum bolushiche, "Teywen sherqiy türkistan jem'iyiti" ning ijra'iye hey'et re'isi bolghan ju méyli xanim esli aktip tibet pa'aliyetchisi bolup, yéqinqi yillarda teywende Uyghurlar herikitini qollashta aktipliq bilen köp xizmetlerni qilghuchilarning biri iken.

Ju méyli xanim ularning teshkilatigha néme üchün "Teywen sherqiy türkistan jem'iyiti" dégen namni qollan'ghanliqi heqqidiki so'alimizgha jawab bérip mundaq dédi: "Méningche bu isimni qollinishning intayin muhim ehmiyiti bar. Chünki teywenlikler muhim tématik mesililerge tolimu diqqet qilidu. Shunga biz Uyghur dostlirimizgha yüzlen'gende xitay qollinip kéliwatqan shinjang dégen atalghuni qobul qilishni xalimiduq. Bizning qarishimizche, Uyghur sözi peqet bir milletning namini körsitidu. U bir dölet yaki rayon'gha wekillik qilalmaydu. Shunga biz sherqiy türkistan atalghusini ishlettuq. Bu söz Uyghurlarning zéminni ipadileshte muhim ehmiyetke ige dep qaraymen. Bu atalghuni ishlitish yene teywenliklerning Uyghurlarning mesiliside xitaylarning meydanida emes belki Uyghurlar meydanida turup mesilige qaraydighanliqini bildüridu."

Xé chawdong ependi bolsa, "Sherqiy türkistan" namini ishlitishte Uyghurlarning musteqil döliti barliqini teywenliklerge bildürüsh ikenlikini tekitlep mundaq jawab berdi: "Bizning toluq ismimiz teywen sherqiy türkistan birleshme jem'iyiti, chünki Uyghur mesilisi bulturdin bashlap téximu éghirlashti. Xelq'arada bu heqtiki xewerlermu köp bérildi. Teywen'ge nisbeten éytqanda teywende tibetler mesilisi üzlüksiz diqqet nuqtisi bolup kelgen. Chünki köp sanliqlar budda dinigha étiqad qilidighan teywenlikler üchün éytqanda, dalay lamadek bir zatning tesiri tolimu küchlük. Sélishturup éytqinimizda Uyghurlar uchrawatqan ziyankeshlik ehwalini teywenlikler tibetliklerni bilgenchilik bilmeydu. Nurghunlighan teywenlikler hetta atalmish shinjangning sherqiy türkistan ikenlikini zadila bilmeydu. Mana bu mesile bizge oxshash kishilik hoquq qimmitini tekitligüchilerning bir jaygha yighilip mushundaq bir jem'iyet qurup, sherqiy türkistanning Uyghurlarning ana yurti ikenliki we Uyghurlarning ilgiri musteqil dölet qurghanliqidin ibaret eqelliy tarixiy sawatni teywenliklerge bildürüshni meqset qilduq. Chünki sizde melum mesilige qarita heqiqiy bir tonush bolghinidila andin siz bu mesilige köngül böleleysiz. Yardem béreleysiz".

Xé chawdong ependi sözini dawamlashturup, teywenliklerningmu Uyghurlargha oxshash mustemlikilik qismetni bashtin kechürgenliki üchün Uyghurlarning musteqilliqini qollaydighanliqini bildürüp mundaq dédi. "Méning démekchi bolghinim teywen 1945-yili atalmish jungxu'a min'go teripidin bésiwélin'ghandin hazirgha qeder 70 nechche yilliq musapini bashtin kechürdi. Ilgiri 38 yilliq mustebit hakimiyet astida boldi. Teywenlikler 'aq térrorluq' astidiki qirghinchiliqqa uchridi. Kishilik hoquqimiz depsende qilin'ghan qismetlerge uchridi. Shunga bizde meyli tibetler bolsun, meyli Uyghurlar bolsun ular uchrawatqan ziyankeshliklerge hésdashliq tuyghusi küchlük. Shunga biz kishilik hoquq nuqtisidin ularning erkin yashishini ümid qilimiz. Chünki, biz teywenliklermu mustemlikilik hayattin yéqinqi yillarda qutulduq. Bir'az erkin nepes alduq. Shunga biz ulargha köngül bölimiz we yardemde bolimiz. Bizning ortaq düshminimiz xitay döliti. Xitay döliti meyli tibet bolsun, Uyghur bolsun yaki teywen bolsun bu zéminlarni özining ayrilmas bir qismi dep qarap keldi. Bu tolimu bimenilik! bu xil qarashni biz qobul qilishqa amalsiz. Bundaq ehwalda elwette biz ziyankeshlikke uchrighan xelqler bilen bir septe turimiz. Uyghurlarning égiri musteqil döliti bolghan, ularning axirqi meqsitimu musteqil dölitini qurup chiqish. Tibetlermu oxshash. Yéqinda xongkongda boluwatqan ehwalmu bir dölet ikki xil tüzüm dégenning yoqluqini bildürdi. Atalmish aliy aptonomiyeningmu yalghanchiliq ikenlikini ispatlidi. Peqet özining musteqil döliti bolghandila dawamliq basturulushqa uchrashtin saqlan'ghili bolidu."

Teshkilatning ijra'iye hey'iti bolghan ju méyli xanim yene mezkur teshkilatning yéqinqi pilan pa'aliyetliri heqqidimu toxtaldi.

Uning bildürüshiche, ular bu yil 10-ayning otturilirida ular teywende Uyghurlargha a'it resim körgezmisi uyushturushni pilanlighan bolup, pa'aliyetke dunya Uyghur qurultiyi, amérika Uyghur birleshmisi qatarliq teshkilatlar we bir qisim Uyghur pa'aliyetchiliri teklip qilinip, teywenliklerge Uyghurlar yüzliniwatqan paji'ening heqiqiy ehwalini anglitidiken.

Yuqiriqi awaz ulinishidin söhbetning tepsilatini anglaysiler.

Toluq bet