Teywende "Sépilsiz türme - sherqiy türkistanda basturush toxtimidi" namliq pa'aliyet ötküzüldi

Muxbirimiz méhriban
2020-07-09
Élxet
Pikir
Share
Print
Teybéy shehiridiki parlamént binasida ötküzülgen "Sépilsiz türme-sherqiy türkistanda basturush toxtimidi" témida muxbirlargha bayanat bérish yighinidin körünüsh. 2020-Yili 3-iyul, teywen.
Teybéy shehiridiki parlamént binasida ötküzülgen "Sépilsiz türme-sherqiy türkistanda basturush toxtimidi" témida muxbirlargha bayanat bérish yighinidin körünüsh. 2020-Yili 3-iyul, teywen.
He Chaodong teminligen

Teywen sherqiy türkistan jem'iyiti 2019-yil 9-ayda teywendiki bir qisim siyasiy pa'aliyetchiliri teripidin qurulghan ammiwi jem'iyet bolup, mezkur jem'iyet qurulghandin buyan "Sépilsiz türme - sherqiy türkistan" témisida birqanche qétimliq Uyghurlarni qollash pa'aliyetliri ötküzgen idi.

Teywen sherqiy türkistan jem'iyitining bashliqi adwokat xé chawdong ependi 7-iyul küni radiyomiz ziyaritini qobul qilip, 3- we 5-iyul künliri teywenning teybéy shehiride ötküzülgen "5-Iyul ürümchi weqesi" ning 11 yilliqini xatirilesh pa'aliyetliri heqqide melumat berdi.

Xé chawdong ependining bildürüshiche, uning riyasetchilikide 3-iyul küni teybéy shehiridiki parlamént binasida "Sépilsiz türme-sherqiy türkistanda basturush toxtimidi" dégen témida muxbirlargha bayanat bérish yighini ötküzülgen. Bu yighinda "5-Iyul ürümchi weqesi" ning 11 yilliqi xatirilinip, Uyghurlarni qollash toghriliq teklip-pikirler otturigha qoyulghan.

3-Iyul küni ötküzülgen muxbirlargha bayanat bérish yighini heqqidiki sin filimidin melum bolushiche, yighinda teywen qanun komitétidin chén bowéy ependi, teybéy sheherlik parlamént ezaliridin lin yongzé ependi we xu'ang yüfin xanimlar "5Iyul ürümchi weqesi" hemde xitay hökümitining sherqiy türkistandiki Uyghur siyasiti heqqide doklat bergen.

Xé chawdong ependining ilgiri sürüshiche, 3-iyul ötküzülgen muxbirlargha bayanat bérish yighinida teywen bilen Uyghurlar zémini bolghan sherqiy türkistanning manju sulalisi dewride oxshash waqitta istila qilin'ghanliqidek tarixiy weziyitining anglitilghan. Uning bildürüshiche, bu yighinda yene xitay hökümitining "5-Iyul ürümchi weqesi" din kéyinki 11 yildin buyan Uyghurlargha qaratqan siyasiy we diniy basturushining barghanche kücheygenliki, bolupmu 2017-yilidin buyan 2 milyondin artuq Uyghur qatarliq yerlik xelqlerning lagérlargha qamalghanliqi, 90-yillardin kéyin sherqiy türkistanda "Pilanliq tughut siyasiti" ning intayin rehimsizlik bilen yürgüzülüp, Uyghurlar nopusining jiddiy rewishte aziyip barghanliqi qatarliq témilarda doklat bérilgen. Muxbirlargha bayanat bérish yighinigha teywendiki yerlik taratqulardin bashqa yene amérika, yaponiye qatarliq döletlerdiki xitay tilliq musteqil taratqularning muxbirliri teklip qilin'ghan. Yighin axirida muxbirlarning nöwettiki Uyghur weziyiti we teywende Uyghurlarni qollash herikiti heqqide soralghan so'allargha jawab bérilgen.

Xé chawdong ependi yene 5-iyul küni teywen sherqiy türkistan jem'iyitining uyushturushida jem'iyetning teybéy shehiridiki pa'aliyet merkizide ötküzülgen "Sépilsiz türme-sherqiy türkistanda basturush toxtimidi" namliq pa'aliyet heqqidimu melumat berdi. Bu pa'aliyette "5-Iyul ürümchi weqesi" ning 11 yilliqini xatirilesh munasiwiti bilen ilmiy muhakime ötküzülgen.

Xé chawdong ependining bildürüshiche, 5-iyul küni kechtiki ilmiy muhakime söhbitige mezkur jem'iyetning ezasi, xitay ishliri tetqiqatchisi proféssor shaw yüxé ependi riyasetchilik qilghan. Teywende tonulghan xitay ishliri tetqiqatchiliridin wu ruyrén ependi we yazghuchi xo chéngxuy ependiler teklip qilinip, doklat bérishke orunlashturulghan.

Xé chawdung ependi teminligen sin filimidin melum bolushiche, ilmiy muhakime söhbitide "5-Iyul ürümchi weqesi" ning omumiy ehwali we 2009-yildin buyanqi xitay hökümitining Uyghurlargha qaratqan siyasitining radikallishishi heqqide mexsus doklat bérilgen.

Xé chawdong ependining bildürüshiche, yighinda yene 1990-yildiki "Barin inqilabi" we 1997-yilidiki "5-Féwral ghulja weqesi" heqqidimu tonushturush we munazire élip bérilghan.

Xé chawdong ependining bildürüshiche, teywen sherqiy türkistan jem'iyitining Uyghurlar heqqide bundaq pa'aliyetlerni uyushturushtiki meqsiti teywendiki teywen musteqilliqini qollawatqan yashlargha Uyghurlar uchrawatqan zulumlarni bilish we tonup yétish pursiti yaritip bérish üchün iken. Shuning bilen bir waqitta, téximu muhimi teywen hökümitidiki siyasiy erbablarning Uyghur mesilisige bolghan diqqitini qozghash, teywen hökümitining xitay chong quruqluqi bilen bolghan munasiwetliride Uyghur mesilisini küntertipke ekélishni qolgha keltürüsh üchün iken.

Melum bolushiche, bu "5-Iyul ürümchi weqesi" ning 11 yildin buyan teywende tunji qétim xatirilinishi shundaqla tunji qétim chet'ellerdiki Uyghur bolmighan teshkilatlar teripidin xatirilinishi iken.

Toluq bet