Teywende "Sépilsiz türme: Uyghurlarning bügüni" témisida bir ayliq körgezme bashlandi

Muxbirimiz méhriban
2019-10-17
Élxet
Pikir
Share
Print
"Teywen sherqiy türkistan jem'iyiti" orunlashturghan "Sépilsiz türme: Uyghurlarning bügüni" namliq bir ayliq körgezmining muxbirlargha bayanat bérish yighini. 2019-Yili 16-öktebir. Teybéy, teywen.
"Teywen sherqiy türkistan jem'iyiti" orunlashturghan "Sépilsiz türme: Uyghurlarning bügüni" namliq bir ayliq körgezmining muxbirlargha bayanat bérish yighini. 2019-Yili 16-öktebir. Teybéy, teywen.
Social Media

Yéqinqi yillarda dunya Uyghur qurultiyi qatarliq Uyghur teshkilatlirining herkitini yéqindin qollap kéliwatqan bir qisim teywenlik pa'aliyetchiler 2019-yili 1-séntebir küni teybéy shehride "Teywen sherqiy türkistan jem'iyiti" qurulghanliqini élan ilghan idi.

17-Öktebir küni mezkur teshkilatning re'isi adwokat xé chawdong ependi radiyomiz ziyaritini qobul qilip, "Teywen sherqiy türkistan jem'iyiti" ning 18-öktebirdin bashlap teybiy shehride "Sépilsiz türme: Uyghurlarning bügüni" namliq bir ayliq körgezme ötküzidighanliqini bildürdi. U yene 16-öktebir küni muxbirlargha bayanat bérish yighini achqanliqini bayan qilip ötti.

Xé chawdong ependining bildürüshiche, mezkur körgezmining échilish murasimi 18-öktebir küni teybéy shehridiki "28-Féwral xatire sariyi" da ötküzülidiken. Uning bildürishiche, mezkur körgezme "Teywen sherqiy türkistan jem'iyiti" bu yil 1-séntebir küni qurulghandin buyan ötküzgen bir qétimliq chong pa'aliyiti iken.

Xé chawdong ependi sözide nurghunlighan teywenliklerning "Sherqiy türkistan" we "Uyghur" dégen namlarning qeyerni we kimni körsitidighanliqini téxiche yaxshi bilmeydighanliqini, shuning üchün bu körgezmide "Sherqiy türkistan" dégen atalghu ishlitilgenlikini bildürüp, mundaq dédi: "Bizning bilishimizche, sherqiy türkistan ilgiri musteqil dölet bolghan. Yeni 1933-yili we 1944-yili ikki qétim jumhuriyet qurulghan. Emma teywende adettiki kishiler peqetla shinjang dégen isimni bilidu. Shunga biz ulargha bu atalghuning eslide 'sherqiy türkistan' dégen jayni körsitidighanliqini, bu jayning esli yerlik ahalisi bolghan Uyghurlarning éziliwatqanliqini bildürüshni meqset qilduq."

U körgezmige "Sépilsiz türme: Uyghurlarning bügüni" dégen namni ishlitishtiki meqsetning Uyghurlarning basturulush weziyitini bildürüsh ikenlikini tekitlep, mundaq dédi: "Sherqiy türkistanning özini hazir bir chong türme déyishke bolidu. Bu jay xitayning 6 din bir qismini teshkil qilidu. Emma bu jayni hazir sépilsiz türmining özi diyishke bolidu. Hazir milyondin artuq Uyghur lagérlargha qamaldi. Lagérgha qamalmighanlargha qarita xitay hökümiti yene bir milyondin artuq xitay kadirni 'qoshmaq tughqan' namida Uyghurlarning öyige orunlashturup, Uyghurlarni öz öyidimu nazaret astigha aldi. 'mesilisi bar' dep inkas qilin'ghanlarni dwamliq lagérlargha qamawatidu. Ata-aniliri lagérlargha qamalghan balilar mekteplerde xitay oqutquchilar we xitay oqughuchilarning nazaritige tapshuruldi. Bu heqte xewerler bérilmekte. Ular atalmish yataqliq mekteplerde mejburi xitaylashturuliwatidu."

Xé chawdong ependi yene teshkilatning mezkur körgezme heqqide échilghan bayanat bérish yighinida néme üchün "Teywenning tönügüni sherqiy türkistanning bügüni, Uyghurlarning bügünki weziyiti xongkong we teywenning etisi" dégen sözlerni ishletkenliki we bir ay dawamlishidighan körgezmining néme üchün "Teywen 28-féwral xatire sariy" da ötküzülüsh belgilen'genliki qatarliqlar mesililer heqqidimu izahat berdi: "Biz teywenning tönügüni Uyghurlarning bügüni diyishimizde teywende yüz bergen '28-féwral qirghinchiliqi' ni we shundin kéyin aq térorluq weziyitining 38 yil dawamlashqanliqini eslep ötüsh üchün bu pa'aliyetni bu yerde ötküzmekchi bolduq. Teywen 1945-yili atalmish jungxu'a min'go teripidin bésiwélin'ghandin hazirgha qeder 70 nechche yilliq musapini bashtin kechürdi. Yeni 1949-yildin 1987-yil 7-ayning 15-künige qeder teywen dunya boyiche eng uzun mezgillik herbiy haletni bashtin kechürdi. Teywen xelqi 38 yilliq mustebit hakimiyet astida yashidi. 1947-Yili 2-ayning 28-küni, yeni bundin 72 yil ilgiri teywende yüz bergen jungxu'a min'go hökümitige qarshi naraziliq namayishi qanliq basturuldi. Eyni chaghdiki ölgen ademler sani hazirghiche éniq emes. Bu paji'e elwette 2009-yildiki '5-iyul qirghinchiliqi' dinmu éghir. Biz eshu qirghinchiliq xatirilen'gen '28-féwral sariyida' körgezme échishimizdiki meqset Uyghurlar nöwette uchrawatqan basturulush weziyitining teywen xelq ilgiri bashtin kechürgen paji'elik qismetning tekrari ikenlikini teywen xelqige bildürüsh üchündur. Uyghurlarning béshigha kéliwatqan bügünki paji'ening teywende we xongkongda yüz bérishi mümkinlikini agahlandurush üchündur. Teywenliklerge xitay hökümitining atalmish 'bir dölette ikki xil tüzüm' we 'aliy aptonomiye' dégenlerning mahiyiti we aqiwitini bildürüsh üchündur. Hazir xongkongda boluwatqan ehwalmu 'bir dölette ikki xil tüzüm' dégenning quruq gep bildürdi. Atalmish 'aliy aptonomiye' ning yalghanchiliq ikenlikini ispatlidi. Shunga biz teywenlikler üchün éytqanda, peqet özining musteqil döliti bolghandila andin dawamliq basturulushtin saqlan'ghili bolidu, dep oylaymiz."

Teshkilatning ijra'iye hey'iti bolghan ju méyli xanimmu ziyaritimizni qobul qildi. Uning bildürüshiche, ular bir ay dawamlishidighan Uyghurlargha a'it resim körgezmisi mezgilide dunya Uyghur qurultiyi, amérika Uyghur birleshmisi qatarliq teshkilatlar we bir qisim Uyghur pa'aliyetchiliri teklip qilinip, mexsus doklat bérish yighini uyushturidiken shundaqla teywenliklerge Uyghurlar yüzliniwatqan paji'ening heqiqiy ehwalini anglitidiken.

Toluq bet