Америка президенти хитайда қамалған журналистларниң қоюп берилиши үчүн һәрикәт қилишқа чақирилди

Мухбиримиз җүмә
2020-05-03
Елхәт
Пикир
Share
Принт
Америка дөләт мәҗлиси хитай ишлири иҗраийә комитети рәиси җәймис микговерн әпәндим (солда) вә муавин рәиси марко рубийо әпәндим (оңда). 2020-Йили.
Америка дөләт мәҗлиси хитай ишлири иҗраийә комитети рәиси җәймис микговерн әпәндим (солда) вә муавин рәиси марко рубийо әпәндим (оңда). 2020-Йили.
Social Media

Дөләт мәҗлиси хитай ишлири иҗраийә комитети рәислири америка президентиға мәктуп йоллап, уни, хитай түрмисидә изтирап чекиватқан илһам тохти қатарлиқ зиялий вә журналистларниң түрмидин қоюп берилиши үчүн һәрикәт қилишқа вә хитайда барғанчә еғирлишиватқан қәбиһ ахбарат чәклимилиригә көңүл бөлүшкә чақириди.

3-Май «дуня ахбарат әркинлики күни» мунасивити билән һазирланған бу мәктупқа комитет рәислиридин җәймис микговерн, марко рубийо қатарлиқлар бирликтә имза қойған.

Мәзкур мәктупқа қошуп елан қилинған баянатта хитай түрмилиригә ташланған мухбирлар қатарида уйғур журналистларму алаһидә тилған елинди. 

Баянатта мундақ дейилди: «хитайда һазир қамалған журналист, тор язарлири дуняниң һәр қандақ йеригә қариғанда көп. Булар илһам тохти, хуаң чи, лю геңсоң, лобсаң җамаяң, гүлмирә имин вә гуймиң хәй қатарлиқларни өз ичидә алиду.»

Президент трампқа йолланған мәктупта мундақ дейилди: «биз бу мәктупни хитайда ахбарат әркинлики вә сөз-ипадә әркинликигә қаритилған чәклимиләрниң барғанчә қәбиһлишип бериватқанлиқиға нисбәтән әндишиләнгәнликимизни билдүрүш үчүн йезип олтуруптимиз. Бу нөвәтлик ахбарат әркинлики күнидә биз сизни адаләтсиз һалда қамалған журналист, тор язарлири вә пикир әркинлики паалийәтчилириниң азад қилиниши үчүн һәрикәт қилишқа һәмдә хитай һөкүмити вә хитай компартийәсини учур-ахбаратқа қойған чәклимиләрни бикар қилип, учур-хәвәрләрниң әркин тарқилишиға йол қоюшқа очуқ-ашкара дәвәт қилишқа чақиримиз.»

Мәктупта йәнә, хәвәр-ахбаратларниң тосалғусиз тарқилиши америка-хитай мунасивәтлириниң алға илгирилишидики алдинқи шәрт икәнлики, мәйли басма, мәйли тор язмилири болсун, булардики ахбарат әркинликиниң дуняви вабаларни тосуш, хитайда қул әмгики билән ишләнгән таварларниң америка базарлириға киришиниң алдини елиш вә мәбләғ салғучиларни ишәнчлик учурлар билән тәминләштә муһим рол ойнайдиғанлиқи көрситилгән. 

Мәктупта юқирида тилған елинған тутқундики зиялий вә журналистлар қисқичә тонуштурулған.

Илһам тохти һәққидә берилгән изаһатқа униң 2014-йили «бөлгүнчилик җинайити» билән муддәтсиз қамаққа һөкүм қилинғанлиқи, түрмидә қейин-қистаққа учриғанлиқи, аилисидикиләр билән көрүштүрүлмигәнлики тилған елинған.

Униңда йәнә, илһам тохтиниң «уйғурбиз» тор бети арқилиқ уйғур вә хитай миллити арисида диалог қуруп өз-ара чүшинишни илгири сүрүшкә тиришқанлиқи, әмма даириләрниң униң тор бетини тақап, бу торниң башқурғучилиридин пәрһат халмурат, шөһрәт ниҗат, абдуқеюм аблимит, мутәллип имин, атикәм рози, әкбәр имин, ло ювей қатарлиқларни қолға алғанлиқи баян қилинған. 

Мәктупта йәнә 2009-йилидики 5-июл «үрүмчи қирғинчилиқи» дин кейин муддәтсиз қамаққа һөкүм қилған гүлмирә имин һәққидиму қисқичә чүшәндүрүш берилгән. 

Сабиқ һөкүмәт хизмәтчиси гүлмирә имин «сәлкин» намлиқ уйғурчә тор бекитиниң тор башқурғучилиридин бири болуп, у мәзкур тор бетидә елан қилинған намайиш чақириқиға четилип қолға елинған вә муддәтсиз қамақ җазасиға һөкүм қилинған иди.

Мәктуп ахирида америка президенти йәнә қолидики барлиқ дипломатик васитиләрни ишқа селип, бу йил март ейида хитайдин қоғлап чиқирилған америка мухбирлириниң хитайға қайтишини капаләткә игә қилишқа чақирилған. 

Хитай даирилири 2020-17-март «ню-йорк вақит гезити», «вал стрет журнили гезити» вә «вашингтон почтиси» қатарлиқ нопузлуқ мәтбуатларға қарашлиқ бир қисим мухбирларниң хитайда ишләш рухсәтнамисини бикар қилип уларни 10 күн ичидә хитайда чиқип кетишкә буйруған иди.

Пикирләр (0)
Share
Толуқ бәт