Түрк мәтбуатлирида уйғур мәсилисигә кәң көләмдә орун берилмәктә

Ихтиярий мухбиримиз әркин тарим
2019-12-24
Елхәт
Пикир
Share
Принт
Түркийәниң әнқәрә вә коня шәһәрлиридики намайиштин көрүнүш. 2019-Йили 22-декабир, түркийә.
Түркийәниң әнқәрә вә коня шәһәрлиридики намайиштин көрүнүш. 2019-Йили 22-декабир, түркийә.
RFA/Erkin Tarim

Уйғур мәсилисиниң хәлқарада күнсайин күчийишигә әгишип түркийәниң һәр қайси вилайәт, шәһәр, наһийәлиридиму хитайға қарши наразилиқ паалийәтлири көпәймәктә. Түрк ахбарат васитилири вә түркчә иҗтимаий таратқуларда түркийә тарихида көрүлүп бақмиған бир шәкилдә хитайниң уйғурларға елип бериватқан еғир бесим сияситигә һәмдә уйғурларниң һазирқи еғир вәзийитигә алаһидә орун берилмәктә.

24-Декабир күни түркийәниң әң чоң гезитлиридин бири болған «қарар гезити» дә «уйғур һәйити немини күтүватиду» мавзулуқ мақалә, «күндилик сабаһ гезити» ниң обзорчиси мәрвә шәбнәм оруч язған «хитай шәрқий түркистанни хәритидин өчүрүватқан бүгүнки күндә хитай азғина тәнқитниму көтүрәлмәйдикән» сәрләвилик обзор, пешқәдәм обзорчиси халит қақинч әпәндиниң «хитай бөлүнәмду?» мавзулуқ обзори елан қилинди.

Тонулған обзорчи мәрвә шәбнәм оруч ханим обзорини мундақ башлайду: «өткән һәптә ахирида қатарда өткүзүлгән ‹доһа мунбири' намлиқ хәлқаралиқ йиғинда бир қанчә хитай мутәхәссис вә кариханичилар билән тонушуп қалдим. Һәммимизгә мәлум болғинидәк, шәрқий түркистан мәсилиси, тоғриси шәрқий түркистанда елип бериливатқан қәтлиам, һәтта ирқий қирғинчилиқ һәққидә түркийәдә муназирә елип берилмақта, һөкүмәт сүкүттә турғанлиқи үчүн тәнқиткә учримақта. Бундақ туруқлуқ мән сөзләшкән хитайлар түркийәгә қарши шундақ қаттиқ позитсийәдә икәнки, түркийә билән хитай оттурисидики әң муһим мәсилә ‹шинҗаң мәсилиси' икәнликини илгири сүрүватиду. Түркийәни ‹ички ишлиримизға арилишивеливатиду' дәп әйибләватиду. Бири шәрқий түркистан мәсилисини еғзиға елип салса, хитай пәқәтла чидимайдикән, буни унтумайдикән, һәтта һәргиз әпу қилмайдикән.»

«Күндилик сабаһ гезити» ниң обзорчиси мәрвә шәбнәм оруч ханим ханим обзорида йәнә кейинки күнләрдә хитайниң чәтәлдики даңлиқ путболчилар, зиялийлар вә сиясәтчиләр уйғурлар тоғрисида гәп ачқанда уларниң бирдәк хитайниң һуҗумиға қандақ учриғанлиқи тоғрисида тохталған.

Пешқәдәм обзорчи халит қақинч әпәнди 2001-йили хитай дөлитиниң рәсмий тәклипигә бинаән үрүмчи, қәшқәр вә турпан қатарлиқ җайларни екскурсийә қилип кәлгән иди. У 23-декабир күни елан қилған «хитай бөлүнәмду?» мавзулуқ обзорида уйғурлар вә улар яшаватқан земинниң түрк тарихида муһим орун тутқан тупрақлар икәнликини баян қилип, мундақ дәп язиду: «уйғурлар шәрқий түркистан түрк тарихи үчүн интайин муһим. Уйғурлар түрк тарихида тунҗи болуп шәһәр һаятиға өткән. Уйғурлар узун тарихий җәрянида парлақ мәдәнийәт бәрпа қилған. Лекин хитай һазир буларниң мәдәнийәт излирини йоқ қилишқа урунуватиду.»

Халит қақинч әпәнди обзорида буниңдин 18 йил бурун уйғур районини зиярәт қилғанлиқини, уйғурларниң әң әқәллий инсаний һәқ-һоқуқларға игә әмәсликини өз көзи билән көргәнликини, уларниң кишилик һоқуқини оттуриға қоюшниң һәр бир адәмниң бурчи икәнликини оттуриға қойған.

«Қарар гезити» дә елан қилинған «уйғур райониға баридиған һәйәт немини күтүватиду?» мавзулуқ мақалидә түркийә президенти рәҗәп таййип әрдоған 7-айда бейҗиңда хитай дөләт рәиси ши җинпиң билән учрашқанда уйғур районида тәкшүрүш елип бериш үчүн түркийәдин һәйәт әвәтишни қарар қилғанлиқини, 5 ай өткән болсиму, һәйәтниң әвәтилмигәнликини баян қилған. У обзорида түркийә һөкүмитигә ‹немишқа әвәтмидиңлар?' дәп хитаб қилған.

Түрк ахбарат васитилиридә уйғур мәсилисигә кәң көләмдә орун берилиши немидин бешарәт бериду? хитайниң уйғур мәсилисини тилға алғанларға қаттиқ позитсийә билдүрүшидики сәвәб немә? түркийә һөкүмитиниң һазирғичә уйғур дияриға һәйәт әвәтмәсликидики сәвәб немә?

Бу һәқтә «ийи», йәни «яхши» партийәсидин болған парламент әзаси фаһрәттин йоқуш әпәнди билән доктор алимҗан боғда әпәндиләр зияритимизни қобул қилди.

Парламент әзаси фаһрәттин йоқуш әпәнди түркийә һәйитиниң һазирғичә әвәтилмәсликиниң түркийә һөкүмитиниң уйғурларға көңүл бөлмигәнликиниң ипадиси икәнликини баян қилди.

Доктор әркин әкрәм әпәнди түркийәниң уйғур дияридики җаза лагерлирини көздин көчүрүш үчүн һәйәт әвәткинидин әвәтмигининиң яхши болидиғанлиқини илгири сүрди.

Доктор алимҗан боғда әпәнди түркийәдә даңлиқ обзорчиларниң бу һәқтә көпләп обзор йезишиниң һөкүмәткә бесим пәйда қилидиғанлиқиниму тәкитләп өтти.

Пикирләр (0)
Share
Толуқ бәт