تۈركىيەدە ئۇيغۇرلار بىلەن مۇناسىۋەتلىك كىتابلار كۆپەيمەكتە

ئىختىيارىي مۇخبىرىمىز ئەركىن تارىم
2019-10-28
ئېلخەت
پىكىر
Share
پرىنت
ئەنقەرەدە ئۆتكۈزۈلگەن كىتاب يەرمەنكىسىدىن بىر كۆرۈنۈش. 2019-يىلى 18-ئۆكتەبىر. ئەنقەرە، تۈركىيە.
ئەنقەرەدە ئۆتكۈزۈلگەن كىتاب يەرمەنكىسىدىن بىر كۆرۈنۈش. 2019-يىلى 18-ئۆكتەبىر. ئەنقەرە، تۈركىيە.
RFA/Erkin Tarim

ئەنقەرە كارخانىچىلار ئۇيۇشمىسىنىڭ يىغىن مەركىزىدە ئۆتكۈزۈلگەن يەرمەنكىگە 300 ئەتراپىدا نەشرىيات ئىشتىراك قىلغان بولۇپ، يەرمەنكىدە ئۇيغۇرلار بىلەن مۇناسىۋەتلىك كىتابلارنىڭ كۆپلۈكى دىققىتىمىزنى قوزغىدى. 16 يىلدىن بۇيان مەزكۇر يەرمەنكىنى ئۆتكۈزۈپ كېلىۋاتقان ئەيلۈل يەرمەنكىچىلىك شىركىتىنىڭ خوجايىنى رەمزى چايىر ئەپەندى 27 چېسلادىكى يېپىلىش مۇراسىمىدا مۇخبىرلارغا بەرگەن باياناتىدا، بۇ كىتاب يەرمەنكىسىنى ھەر يىل ئۆتكۈزۈپ كېلىۋاتقانلىقىنى، ئۆتكەن يىلدىكى يەرمەنكىنى 500 مىڭ كىشىنىڭ ئېكسكۇرسىيە قىلغانلىقىنى، بۇ يىل بولسا 600 مىڭ كىشىنىڭ ئايلانغانلىقىنى بايان قىلغان.

18-ئۆكتەبىر كۈنىدىن 28-ئۆكتەبىر كۈنىگىچە داۋاملاشقان كىتاب يەرمەنكىسىنى ئېكسكۇرسىيە قىلىپ، مىكروفونىمىزنى ئۇيغۇرلار توغرىسىدا ئىزدىنىۋاتقان يازغۇچى، كىتاب يەرمەنكىسىنى ئايلىنىۋاتقان ئۇيغۇر ئوقۇغۇچىلار ۋە ئۇيغۇر تىلى كەسپىدە ئوقۇۋاتقان تۈرك ئوقۇغۇچىلارغا ئۇزاتتۇق. 

بۇ قېتىمقى كىتاب يەرمەنكىسىگە قويۇلغان كىتابلار ئىچىدە ئۇيغۇرلار توغرىسىدىكى كىتابلارنىڭ كۆپلۈكى دىققىتىمىزنى تارتتى، بۇنىڭ سەۋەبى نېمە؟ دېگەن سوئالىمىزغا نەت نەشرىياتى مەسئۇللىرىدىن يازغۇچى ئوسمان ئوكتاي ئەپەندى تۈركلەردە ئۇيغۇرلارغا بولغان قىزىقىشنىڭ تېخىمۇ كۈچەيگەنلىكىنى، ئەمما بۇنىڭ ھۆكۈمەتكە، چوڭ ئاخبارات ئورگانلىرىغا تەسىر كۆرسىتىشى كېرەكلىكىنى بايان قىلىپ مۇنداق دېدى: «تۈرك جامائەتچىلىكىدە كۆپ ئويغىنىش بار. ئەمما ئويغىنىشنىڭ ھۆكۈمەت، ئاخبارات ئورگانلىرىدىمۇ بولۇشى كېرەك. ماڭا ئوخشاش شەخسلەرنىڭلا قىزىقىشى يېتەرلىك بولمايدۇ. خىتايغا تەسىر كۆرسىتىش ئۈچۈن تۈركىيە ھۆكۈمىتىنىڭ، چوڭ ئاخبارات ئورگانلىرىنىڭ، دىنىي ئىشلار ئىدارىسىنىڭ بۇ ئىشقا كۆڭۈل بۆلۈشى كېرەك».

يازغۇچى ئوسمان ئوكتاي ئەپەندى 2016-يىلى 5-ئاينىڭ 21-كۈنى ئېكسكۇرسىيە قىلىش ئۈچۈن ئۇيغۇر دىيارىغا بارغىنىدا ئۈرۈمچى ئايرودرومىدىن قايتۇرۇۋېتىلگەن. بۇ قېتىمقى كىتاب يەرمەنكىسىگە ئۇ يېقىندا نەشر قىلدۇرغان «ۋەتەننىڭ كۆڭلى يېرىم، مېنىڭمۇ كۆڭلۈم يېرىم» ناملىق كىتابىمۇ قويۇلغان. مەزكۇر كىتابقا 2 يىلدىن بۇيان ئۇيغۇرلار توغرىسىدا يازغان 6 پارچا ماقالىسىمۇ كىرگۈزۈلگەن. ئۇ، كىتاب توغرىسىدا مەلۇمات بېرىپ مۇنداق دېدى: «كىتاب كېيىنكى ئىككى يىلدىن بۇيان يازغان ماقالىلىرىمدىن تەركىب تاپقان. بولۇپمۇ بۇ كىتابىمدا شەرقىي تۈركىستان توغرىسىدا يازغان ماقالىلىرىمغىمۇ ئالاھىدە ئورۇن بەردىم. كىتابتا ئۇيغۇرلار توغرىسىدا مەخسۇس بىر بۆلۈم بار. كىتابقا مەن ئۇيغۇرلار ھەققىدە يازغان 6 پارچە ماقالەمنى كىرگۈزدۈم. ئۈرۈمچى ئايرودرومىدىن قايتۇرۇۋېتىلگەن ۋاقتىمدا يازغان ماقالە، خىتاينىڭ جازا لاگېرىدىن قۇتۇلۇپ چىققان ئۆمۈربەك ئېلى بىلەن ئېلىپ بارغان زىيارەت خاتىرىسى ۋە شەرقىي تۈركىستاننىڭ تارىخى، مەدەنىيىتى ۋە ھازىرقى ۋەزىيىتى توغرىسىدا يازغان ماقالىلىرىمنى كىرگۈزدۈم». 

بىز كىتاب يەرمەنكىسىنى ئايلىنىپ، ئۇيغۇرلار توغرىسىدا نەشر قىلىنغان كىتابلارنى سېتىۋالغان ئەنقەرە ئۇنىۋېرسىتېتى تىل ۋە تارىخ جۇغراپىيە فاكۇلتېتى ماگىستىر ئوقۇغۇچىسى مەريەم سۇلتان بىلەن سۆھبەت ئېلىپ باردۇق. مەريەم سۇلتان خانىم ئۇيغۇرلار توغرىسىدا نەشر قىلىنغان كىتابلارنىڭ راستىنىلا كۆپ ئىكەنلىكىنى بايان قىلدى. 

مەريەم سۇلتان خانىم ھازىرغىچە نەشر قىلىنغان كىتابلارنىڭ كۆپىنى تۈركلەرنىڭ يازغانلىقىنى، ئۇيغۇر ئىلىم ئادەملىرىنىڭمۇ كۆپلەپ كىتاب يېزىشى كېرەكلىكىنى بايان قىلدى. 

ئەنقەرە ئۇنىۋېرسىتېتى ئۇيغۇر تىلى كەسپىدە ئوقۇۋاتقان تۇغچە يىلدىرىم ئۇيغۇرچە كىتابلارنىڭ كۆپلەپ نەشر قىلىنىشىنىڭ سەۋەبلىرى توغرىسىدا توختىلىپ مۇنداق دېدى: «ئەنقەرەدە ئۆتكۈزۈلگەن كىتاب يەرمەنكىسىدە بۇرۇنقى يىلدىكىلارغا سېلىشتۇرغاندا ئۇيغۇرلار توغرىسىدا نەشر قىلىنغان كىتابلارنىڭ كۆپلۈكىنى كۆردۈم. بۇنىڭ سەۋەبى ئاخباراتلاردا، ئىجتىمائىي تاراتقۇلاردا ئۇيغۇر مەسىلىسىنىڭ كۆپلەپ تىلغا ئېلىنىشىدىن بولسا كېرەك دەپ ئويلايمەن».

بىز بۇ ھەقتە كۆز قارىشىنى ئىگىلەش ئۈچۈن ئىزمىردىكى ئەگە ئۇنىۋېرسىتېتى پروفېسسورى ئالىمجان ئىنايەت ئەپەندى بىلەن تېلېفون سۆھبىتى ئېلىپ باردۇق. ئۇ، تۈركىيەدە ئۇيغۇرلار توغرىسىدىكى سىستېمىلىق ئىلمىي تەتقىقاتلارنىڭ 1980-يىللاردا باشلانغانلىقىنى، 2000-يىللارغا كەلگەندە سان ۋە سۈپەت جەھەتتىن يۇقىرى پەللىگە يەتكەنلىكىنى بايان قىلدى. 

ئالىمجان ئىنايەت ئەپەندى تۈركىيەدە ئۇيغۇر تەتقىقاتىنىڭ كۈچىيىشىدىكى سەۋەبلەر ھەققىدە توختالدى. 

پروفېسسور ئالىمجان ئىنايەت ئەپەندى تۈركىيەدە ئۇيغۇرلار توغرىسىدا كۆپلەپ كىتابلارنىڭ نەشر قىلىنىشىنىڭ ئۇيغۇر مەدەنىيىتى ۋە ئۇيغۇرلارنىڭ شۇنداقلا ئۇيغۇر مىللىي دەۋاسىنىڭ خەلقئارادا تېخىمۇ ياخشى تونۇلۇشى ئۈچۈن زور ئەھمىيەتكە ئىگە ئىكەنلىكىنى تەكىتلىدى.

پىكىرلەر (0)
Share
تولۇق بەت