Түркийә президенти рәҗәп таййип әрдоған риясәтчилик қилған йиғинда уйғур мәсилиси оттуриға қоюлған

Ихтиярий мухбиримиз әркин тарим
2020-11-06
Елхәт
Пикир
Share
Принт
Түркийә президент рәҗәп таййип әрдоған йиғинда сөзлимәктә. 2020-Йили 5-ноябир, әнқәрә, түркийә.
Түркийә президент рәҗәп таййип әрдоған йиғинда сөзлимәктә. 2020-Йили 5-ноябир, әнқәрә, түркийә.
AP

4-Өктәбир күни түркийә дөләтлик хәвәр агентлиқи елан қилған «президент рәҗәп таййип әрдоған риясәтчиликидә алий кеңәш әзалири йиғини чақирилди» мавзулуқ хәвәрдә, 4-өктәбир күни әрдоғанниң риясәтчиликидә мухбирларға йепиқ болған 3 йерим саәтлик алий кеңәш әзалири йиғини чақирилғанлиқи, йиғинда сүрийә мәсилиси, ливийә кризиси, йәмән уруши, тағлиқ қарабағ мәсәлиси вә шәрқий түркистан мәсилиси тоғрисида музакирә елип берилғанлиқи йезилған.

Хәвәрдә президент ишханисиниң ахбарат ишлириға мәсул хадими фаһрәттин алтун әпәндиниң бу һәқтә елан қилған баянатида, түркийәниң һечқандақ зулумға қарап турмиғанлиқи, барлиқ қериндашлириниң һәқ вә һоқуқини қоғдаш үчүн тиришқанлиқи, кейинки мәзгилләрдә сүрийә, ливийә, сипрус вә қаратағда бу хил тиришчанлиқларни намаян қилғанлиқи, уйғур түрклири мәсилисини һәл қилишқиму тиришиватқанлиқи илгири сүрүлгән. Баянатта йәнә түркийәниң соғуқ қанлиқ, сәмимийәт вә дуруст ташқи сиясәт арқилиқ юқириқи бир қатар мәсилиләрни һәл қилишқа тиришчанлиқ көрситидиғанлиқи тәкитләнгән.

Хитай һөкүмити уйғур қатарлиқ түркий хәлқләрни җаза лагерлириға солаш сиясити елип барған күндин тартип 3 йил ичидә түркийә президенти рәҗәп таййип әрдоған сүкүттә туруш йолини таллиған иди. Хәлқара йиғинларда, баянатлирида дунядики барлиқ езиливатқан мусулман хәлқләрни тилға елип, уйғурларниң һазирқи еғир вәзийитини тилға алмиған иди. Ундақта, әдоғанниң бу қетимқи йепиқ йиғинда уйғурлар мәсилиси тоғрисида музакирә елип барғанлиқини дөләт хәвәр агентлиқи арқилиқ елан қилишини қандақ чүшинишимиз керәк? бу һәқтики көз қарашлирини игиләш үчүн биз түркийәдики бәзи өктичи партийә рәһбәрлири вә бәзи мутәхәссисләр билән сөһбәт елип бардуқ.

Түркийә келәчәк партийәсиниң муавин рәиси сәлчуқ өздағ әпәнди бу һәқтики зияритимизни қобул қилип, уйғурларниң еғир вәзийитини келәчәк партийәси күнтәртипкә елип кәлгәчкә президент рәҗәп таййип әрдоған риясәтчилик қилған бу йиғинда оттуриға қоюлғанлиқини тилға алди. У бу һәқтә мундақ деди: «уйғурларниң еғир вәзийитини келәчәк партийәсиниң рәиси әхмәт давутоғлу, кейин мән вә партийәниң ташқи сиясәткә мәсул муавин рәиси умут ярдимҗи әпәндиләр оттуриға қойдуқ. Өткән айда истанбулда шәрқий түркистан аммиви тәшкилатлири билән йиғин ачтуқ. Буни көргән һөкүмәт уйғурларниң ағзиға һәсәл сүркәп қоюш үчүн бу қетим оттуриға қойди, дәп ойлаймән.»

Сәлчуқ өздағ әпәнди һөкүмәтниң шәрқий түркистан тоғрисида конкрет бир иш қилиши керәкликини баян қилип мундақ деди: «буниң бу йиғинда оттуриға қоюлуши яхши иш. Лекин йетәрлик әмәс. Һөкүмәтниң бу һәқтә конкрет иш қилиши керәк. Хитайниң әнқәрәдики әлчиси вә хитай ташқи ишлар министири билән көрүшүши керәк. Һөкүмитимиз алди билән шәрқий түркистанниң ишикини ечиши, у йәрдики вәзийәтни көздин көчүрүши керәк. Конкрет бир иш қилмиса һәммиси қуруқ гәп болуп қалиду. Биз шәрқий түркистандики җаза лагерлирини, уйғурларниң тили вә дининиң чәкләнгәнликини билимиз. У йәрдә еғир кишилик һоқуқ дәпсәндичилики бар. Өткәндә бу һәқтики бирләшмә мәктупқа 39 дөләт қол қойди, түркийә қол қоюши керәк иди. Немә үчүн буниңға қол қоймиғанлиқини һөкүмәт хәлққә аңлитиши керәк. Буларни қилса андин мән һөкүмитимизни алқишлаймән.»

«Ийи», йәни «яхши» партийәсиниң ташқи сиясәткә мәсул муавин рәиси әхмәт камил әрозан әпәнди бу һәқтики соалимизға телефон учури арқилиқ җаваб қайтуруп мундақ деди: «уйғурларға ‹яхши' партийәси игә чиқса һөкүмәт сайламда зиян тартидиғанлиқини ахири чүшинип йетипту. Немә үчүн бу қетимлиқ йиғинда оттуриға қойғанлиқини һөкүмәтниң бундин кейин конкрет немә қилидиғанлиқиға қарап техиму яхши чүшинәләймиз.»

Түркийә президенти рәҗәп таййип әрдоған риясәтчилик қилған алий кеңәш йиғинида уйғур мәсилисиниң оттуриға қоюлуши бәзиләр дегәндәк түркийә һөкүмитиниң уйғур сияситидики өзгиришиниң бешарити? бу һәқтә зияритимизни қобул қилған ибни халдун университети хәлқара мунасивәтләр кәспиниң докторанти әнвәр сәмәт әпәнди көп өзгириш болмайдиғанлиқини илгири сүрди.

Ибни халдун университети хәлқара мунасивәтләр кәспиниң докторанти мәвлан тәңриқут әпәнди мәзкур алий кеңәш йиғинда уйғур мәсилисиниң оттуриға қоюлушиниң бирқанчә сәвәби барлиқи билдүрди.

2018-Йилидики сайлам арқилиқ түркийә парламент түзүмидин президентлиқ түзүмигә өткән болуп, дөләт президенти рәҗәп таййип әрдоғанниң қол астида ‹алий кеңәш' қурулған иди. Бу алий кеңәш йиғиниға кеңәш әзалиридин сабиқ парламент рәислиридин исмаил қаһраман, буләнт аринч, җәмил чечәк, көксал топтан, мәһмәт алий шаһин, сабиқ баш министир йилдирим ақбулут, президент әрдоғанниң алий мәслиһәтчилиридин мәтин қиратли, һасан доған вә ахбарат ишлириға мәсул хадими фаһрәттин алтун әпәндиләр қатнашқан. Мәзкур алий кеңәш йиғини айда бир қетим өткүзүлидиған болуп, йиғинда түркийәниң муһим мәсилилири тоғрисида музакирә елип берилидикән.

Пикирләр (0)
Share
Толуқ бәт