Türkiye parlaméntidiki xamchot muzakire yighinida Uyghur mesilisi otturigha qoyuldi

Ixtiyariy muxbirimiz erkin tarim
2020-11-26
Élxet
Pikir
Share
Print
"Iyi" partiyesining mu'awin re'isi, parlamént ezasi, péshqedem diplomat axmet kemal er'ozan ependi türkiye parlaméntidiki tashqi ishlar ministirliqining 2021-yilliq xamchotini muzakire qilish yighinida sözlimekte. 2020-Yili 24-noyabir, enqere.
"Iyi" partiyesining mu'awin re'isi, parlamént ezasi, péshqedem diplomat axmet kemal er'ozan ependi türkiye parlaméntidiki tashqi ishlar ministirliqining 2021-yilliq xamchotini muzakire qilish yighinida sözlimekte. 2020-Yili 24-noyabir, enqere.
RFA/Erkin Tarim

Her yilining axirida türkiye parlaméntida her qaysi ministirliqlarning kéyinki yilliq xamchoti muzakire qilinip békitilidu. 24-Noyabir küni türkiye parlaméntidiki tashqi ishlar ministirliqining 2021-yilliq xamchotini muzakire qilish yighinida "Iyi" partiyesining mu'awin re'isi, parlamént ezasi, péshqedem diplomat axmet kemal er'ozan ependi tashqi ishlar ministirliqini "Uyghur mesilisige köngül bölmidi" dep eyiblidi.

Mezkur yighinda aldi bilen türkiye tashqi ishlar ministiri mewlüt chawush'oghlu tashqi ishlar ministirliqining 2020-yilliq xizmet doklatini bergen bolup, u doklatida süriye, ezerbeyjan qarabagh, pelestin we shimaliy siprus mesililiri toghrisida toxtalghandin kéyin türkiyening asiya döletliri bilen bolghan munasiwiti üstide toghrisida toxtalghanda Uyghur mesilisigimu alahide köngül bölüwatqanliqini tekitlep ötken: "Qimmetlik parlamént ezaliri, 21-esirni asiya döletliri shekillendüridu dégen oy-pikir bilen ötken yildin tartip asiya döletliri bilen bolghan munasiwitimizni tereqqiy qildurush siyasitini élip bériwatimiz. Biz bir tereptin asiyadiki eng chong tijaret shérikimiz bolghan xitay bilen munasiwitimizni kücheytishke tirishsaq, yene bir tereptin qan qérindishimiz bolghan Uyghur türklirining xitaylar bilen teng-barawer, tinchliq we parawanliq ichide turmush köchürüshini emelge ashurush, ularning kishilik hoquqi, diniy étiqad erkinliki we medeniy heq-hoquqlirini qolgha keltürüshidek mesililerni xitay dölet rehberliri bilen élip barghan uchrishishlarda otturigha qoyduq. Bu heqtiki köz-qarashlirimizni birleshken döletler teshkilatigha oxshash xelq'ara sorunlarda hem otturigha qoyduq. Mesilen, 10-ayning 6-küni birleshken döletler teshkilatining 75-nöwetlik omumiy yighinida Uyghur mesilisini otturigha qoyduq. Xitaydin Uyghur qérindashlirimizning diniy we milliy kimlikige hörmet qilishni telep qilduq. Bulardin sirt Uyghur türkliri we bashqa musulman türkiy xelqler duchar boluwatqan kishilik hoquq depsendichilikliridin bi'aram boluwatqanliqimizni bildürduq."

Türkiye tashqi ishlar ministiri mewlüt chawush'oghluning nutqi axirlashqandin kéyin "Iyi" partiyesining mu'awin re'isi, parlamént ezasi exmet kemal er'ozan ependi söz élip, tashqi ishlar ministirini Uyghur mesilisige yéterlik derijide ehmiyet bermidi dep eyiblep, mundaq dégen: "Sherqiy türkistandiki zulumni tashqi ishlar ministirliqi xelq'arada otturigha qoydi. Lékin dölet ichide otturigha qoyalmaywatidu. Buningda qéyliniwatidu. Yuqirida bashqa parlamént ezalirimu bu heqte toxtaldi. U yerlerde déyish asan, lékin biz silerning Uyghurlar toghrisida dégenliringlarni türkiye axbaratlirida körelmeywatimiz. Tashqi ishlar ministirliqi dölitimizning tüwrüki, Uyghur mesiliside tüwrüklük rolini oyniyalmaywatidu."

Xamchot muzakire qilish yighinining yighin xatirisige asaslan'ghanda 24-noyabir küni türkiye parlaméntidiki türkiye tashqi ishlar ministirliqining xamchotini muzakire qilish yighinida Uyghur mesilisi xéli köp parlamént ezasi teripidin otturigha qoyulghan we bu heqte tashqi ishlar ministirliqidin bu yighin'gha ishtirak qilghan rehberlerdin so'al soralghan. Igilishimizche, bu yilqi xamchot muzakire qilish yighinida Uyghur mesilisi burunqi yillardikilerge qarighanda köprek otturigha qoyulghan. Tashqi ishlar ministiri mewlüt chawush'oghlumu nutqida Uyghur mesilisige orun bergen. Bular némidin dérek béridu?

Enqerediki Uyghur tetqiqat institutining mudiri, istratégiye mutexessisi doktor erkin ekrem ependi türkiye tashqi ishlar ministirliqining xamchotini muzakire qilish yighinida Uyghur mesilisining otturigha qoyulushi, mezkur mesilining qanchiliq nazuk we muhim mesile ikenlikini körsitip béridighanliqini eskertip ötti.

Undaqta, 2021-yili Uyghur mesilisi türkiyede qandaq bolidu? doktor erkin ekrem ependi eger türkiye jama'etchilikining bésimi mushundaqla dawamlashsa, xitaydin kélidighan menpe'et yéterlik bolmisa, 2021-yilida Uyghur mesilisining türkiye siyasitide choqum muhim orun alidighanliqini tekitlidi.

Istanbudiki ibin-xaldun uniwérsitéti xelq'ara munasiwetler kespi doktoranti mewlan tengriqut ependi bu, 2021-yilida türkiye bashqa yawropa döletliridek xitayni ochuq ashkara éyiblash ihtimalining zor ikenlikining béshariti ikenlikini ilgiri sürdi.

Hazir türkiye parlaméntida 4 partiye wezipe ötewatqan bolup, Uyghur mesilisi parlaménttiki 2 öktichi partiye teripidin izchil halda otturigha qoyulup kélinmekte.

Toluq bet