Amérikada "Uyghurlarning ötmüshi we bügünige nezer" namliq muhakime yighini ötküzüldi

Muxbirimiz qutlan
2019-11-23
Élxet
Pikir
Share
Print
Uyghur akadémiyesi amérika shöbisining uyushturushi bilen 11-ayning 23-küni wirjiniye shitatida "Uyghurlarning ötmüshi we bügünige nezer" namliq ilmiy muhakime yighini ötküzüldi.
Uyghur akadémiyesi amérika shöbisining uyushturushi bilen 11-ayning 23-küni wirjiniye shitatida "Uyghurlarning ötmüshi we bügünige nezer" namliq ilmiy muhakime yighini ötküzüldi.
Photo: RFA

Uyghur akadémiyesi amérika shöbisining uyushturushi bilen 11-ayning 23-küni wirjiniye shitatida "Uyghurlarning ötmüshi we bügünige nezer" namliq ilmiy muhakime yighini ötküzüldi.

Uyghur akadémiyesining amérika shöbisi qurulup tunji qétim ötküzgen bu ilmiy muhakime yighini 11-esirde ötken ataqliq Uyghur muteppekkuri yüsüp xas hajip tughulghanliqining 1000 yilliqi we "12-Dékabir Uyghur oqughuchilar herikiti" ning 34 yilliqigha béghishlandi.

Bügünki bu yighinda doktor abliz abduqadir, doktor nebijan tursun, doktor memet imin, doktorant mustapa aqsu qatarliq tetqiqatchilar hemde roshen abbas, nurmemet musabay, irade qeshqeri qatarliq pa'aliyetchiler mexsus temilarda doklat berdi.

Yighinda muhakimige qoyulghan maqale we doklatlar téma jehettin üch chong sahege béghishlan'ghan. Nebijan tursun, mustapa aqsu qatarliqlarning doklati yüsüp xas hajibning "Qutatghu bilig" namliq esiri boyiche, memet imin, enqer enwer, irade qeshqeri qatarliqlarning doklati muhajirettiki Uyghurlarning rohiy saghlamliqi, ana til mektepliri we Uyghur örp-adetliri boyiche, nurmemet musabay, roshen abbas qatarliqlarning doklati 1985-yili dékabirdiki Uyghur aliy mektep oqughuchilirining xitaygha qarshi zor namayishi boyiche oqulghan.

Yighin bashlinishi bilen Uyghur akadémiyesi amérika shöbisining re'isi doktor erkin abliz échilish nutqi sözligen. Yighin'gha Uyghur akadémiyesi amérika shöbisining mu'awin re'isi doktor peyzulla zeydun riyasetchilik qilghan. Arqidin Uyghur akadémiyesi amérika shöbisining da'imiy hey'et ezasi abliz abduqadir "Amérika Uyghur akadémiyesi heqqide" namliq doklatini teqdim qilghan. U doklatida Uyghur akadémiyesi amérika shöbisining qurulush jeryani, qurulghandin kéyin élip barghan pa'aliyetliri shundaqla buningdin kéyinki tereqqiyat istiqbali heqqide toxtilip ötken.

Doktor memet iminning bügünki yighinda oqup ötken "Xitay siyasitining Uyghurlarning rohiy saghlamliqigha körsetken tesiri" namliq doklati anglighuchilarning küchlük diqqitini qozghighan. Aktiwal témigha béghishlan'ghan mezkur doklatta xitay hökümitining yéqindin buyan Uyghur diyarida yürgüziwatqan yoqiri bésimliq siyasiti, bolupmu milyonlighan Uyghurlarni jaza lagérlirigha qamap, ulargha insan qélipidin chiqqan jismaniy we rohiy zulumlarni yürgüziwatqanliqi bayan qilin'ghan. U doklatida xitay hökümiti yürguziwatqan bu zulumlarning weten ichidiki Uyghurlarning asasiy gewdisidin sirt yene muhajirette yashawatqan Uyghur jama'iti we ularning rohiy saghlamliqigha élip kelgen mislisiz éghir tesirlirini ilmiy hem pakitliq halda yorutup bergen. 

Yighindin kéyin ziyaritimizni qobul qilghan doktor memet imin xitay hökümitining 3 yildin buyan muhajirettiki Uyghurlarning weten bilen bolghan barliq munasiwetlirini késip tashlighanliqini, chet'ellerdiki Uyghurlarning eziz wetini, ana tupriqi, ata-ana, urugh-tughqan we barliq yéqin kishiliri bilen bolghan béghining üzülishi bilen ularning rohiy jehettin özlirini yitim, tenha we quruq hes qilishtek pisixikiliq bésimlar duchar boliwatqanliqini tekitlep ötti.

Igilinishiche, yéqinqi yillardin buyan Uyghur akadémiyesining weten sirtidiki ilmiy we ammiwiy pa'aliyetliri künsayin janlanmaqtiken. Uyghur akademiyesi 2009-yili istanbulda qurulghan bolup, hazirghiche bolghan 10 yil jeryanida muhajirettiki Uyghur bilim igiliri, tetqiqatchilar we aliy mektep oqughuchilirini teshkillep her yili türlük témilarda ilmiy muhakime yighini hem mexsus témilar boyiche doklat berish yighinliri uyushturup kelmekte. Uningdin sirt Uyghur akadémiyesi herqaysiy döletlerde oquwatqan Uyghur aliy mektep oqughuchilirini teshkillep qerellik halda ulargha chet'el tili, Uyghur tarixi, Uyghur medeniyiti we nöwettiki dunya weziyiti boyiche türlük kurs, léksiye hem uchur almashturush pa'aliyetlirini uyushturup kelmekte. Uyghur akademiyesi yene mexsus oqush mukapati tesis qilip, türkiyede oquwatqan Uyghur aliy mektep oqughuchiliri ichidiki netijisi alahide yaxshi bolghan we turmush qiyinchiliqi bolghan oqughuchilargha oqush mukapati tarqitip kelmekte.

Uyghur akadémiyesi ötken yilidin buyan amerika we yawropada shöbilirini qurghan bolup, kelgüside téximu köp döletlerde shöbe organlirini échishni pilan qilmaqtiken. Uyghur akadémiyesining amérika shöbisi buningdin kéyin amerikada Uyghur bilim igilirining sani köp hem serxil bolushtek ewzellikidin toluq paydillinip, özining ilmiy we ammiwiy pa'aliyetlirini téximu janlanduridiken.

Toluq bet