Журналист йүҗәл танай уйғурлар тоғрисида мақалә язғанлиқи үчүн 2-қетим сотқа чиқти

Ихтиярий мухбиримиз әркин тарим
2020-11-27
Елхәт
Пикир
Share
Принт
Йүҗәл танай әпәнди(оттурида галстук тақиған киши) билән уни қоллиғучи уйғурлар бақиркөй сот мәһкимисиниң алдида. 2020-Йили 26-ноябир, түркийә.
Йүҗәл танай әпәнди(оттурида галстук тақиған киши) билән уни қоллиғучи уйғурлар бақиркөй сот мәһкимисиниң алдида. 2020-Йили 26-ноябир, түркийә.
RFA/Erkin Tarim

Истанбулдики җумһурийәт тәптиш мәһкимиси журналист йүҗәл танай үстидин сунулған бир парчә әрз-шикайәтни тапшурувалған.

Мәзкур әрзнамидә йүҗәл танай әпәнди түркийәдики «хитай аяллар җәмийити» намлиқ тәшкилатниң башлиқи мәвлүдә әзизни «хитай билән тил бириктүргүчи, хаин, хитай җасуси» дәп «һақарәт қилиш» билән әйибләнгән.

Йүҗәл танай әпәнди узун йиллардин буян тор гезитлиридә вә иҗтимаий таратқуларда уйғурлар тоғрисида обзор, хәвәр вә мақалә йезип келиватқан бир журналист болуп, униң 2020-йилиниң башлирида www.uyghurnet.org Тор гезитидә елан қилған «хитай консулханиси билән тил бириктүргүчи ‹хитай аяллар җәмийити' ниң рәиси мәвлүдә әзиз» мавзулуқ мақалисидә мәвлүдә әзизни «хитай билән тил бириктүргән, хитай җасуси, хаин» дәп атиған. Мәвлүдә әзиз униң бу сөзлирини «маңа һақарәт қилди» дәп әрзнамә йезип сотқа сунған.

Йүҗәл танай әпәндиниң ейтишичә, истанбулдики бақиркөй тәптиш мәһкимиси бу әрзни қобул қилған вә мәвлүдәниң әрз-шикайитигә асасән йүҗәл танай үстидин дело турғузған. Йүҗәл танай әпәнди бүгүн, йәни 26-ноябир күни әтигән саәт онда бақиркөй сот мәһкимисидә сотқа чиққан.

Сот ахирлашқандин кейин зияритимизни қобул қилған йүҗәл танай әпәнди бүгүнки сот тоғрисида мәлумат берип, мундақ деди: «мән бүгүнки сотта сотчиға мән түркийәдә паалийәт елип бериватқан хитайлар тәрипидин қурулған җәмийәтләр тоғрисида издинип, бир парча мақалә яздим вә түрк хәлқиниң пайдилинишиға сундум. Мән мақләмдә ишләткән ‹хитай билән тил бириктүргүчи, хаин, хитай җасуси' дегән сөзләрни сот һақарәт дәп һесаблапту. Бүгүн шәрқий түркистанда хитай милйонлиған кишини лагерларға вә турмиләргә қамиди, бундақ бир пәйттә мәвлүдә хитай үчүн паалийәтләр уюштурди. Мәвлүдә әзиз истанбулда қурулған ‹хитай аяллар җәмийити' ниң рәиси вә бәзи хитай җәмийәтлириниң әзасидур. Бу аял истанбулдики тәптиш мәһкимилирини айлинип йүрүп, ялған гәпләр билән мени сотқа бериватиду. Булардин башқа ‹маңа тәһдит қилди' дәп әйибләпту, мән униңға тәһдит салмидим. У хитайниң һилә-микир, ялған гәплири билән түрк сотини ишәндүрүшкә тиришиватиду.»

Журналист танәр йүҗәл әпәндиниң ейтишичә, мәвлүдә истанбулда қурулған «хитай аяллар җәмийити» ниң рәислик вәзиписини өтәш билән бирликтә, бәзи хитай җәмийәтлиригә әза икән. Униң җәмийәт намидин хитайниң истанбулдики консулханиси уюштурған паалийәтләргә қатнашқан сүрәтләри иҗтимаий таратқуларда тарқитилған иди. Журналист танәр йүҗәл әпәнди мәвлүдәниң өзини сотқа беришиниң арқисида хитайниң барлиқини илгири сүрүп мундақ деди: «бу аялниң арқисида хитай дөлити бар. Хитай дөлити болмиса, буни қилишқа җүрәт қилалмайду. Шәрқий түркистан вәқпи оқутқан бириниң түркийәдә қорқмай хитай җәмийәтлири қуруп, мени сотларға беришкә җүрәт қилишиниң арқисида хитайниң қоли барлиқини көрситип бериду, дәп ойлаймән.»

Бүгүнки сотқа йүҗәл танайниң адвокати, әнқәрәдики һаҗи байрам университети қанун факултетиниң профессори иляс доған әпәнди вә мәвлүдәгә оқуш мукапат пули берип оқутқан шәрқий түркистан вәқпиниң сабиқ рәиси һамутхан гөктүрк әпәндиму қатнашқан. Мәлум болғинидәк истанбулда паалийәт елип бериватқан шәрқий түркистан вәқпи 1987-йилидин башлап уйғур оқуғучиларни тәрбийәләш хизмәт пиланини йолға қойған иди. 2011-Йилиғичә болған арилиқта 1000 әтрапида уйғур оқуғучини түркийәдики һәрқайси университетларда оқутқан. Мәвлүдә әзизму 2006-2007-йилларда мәзкур вәқиптин оқуш пули елип оқуған. Һамутхан гөктүрк әпәнди бу һәқтә тохталди.

Йүҗәл танай әпәнди 26-ноябир күни әтигән саәт онда истанбулдики бақиркөй сот мәһкимисидә сотқа чиққанда, 10 әтрапида уйғур яш қолида «йүҗәл танай әпәнди: ‹адәм виҗданиниң, инсанийәтниң, һәққанийәтниң, езилгән шәрқий түркистан хәлқиниң йенида турған кишидур'» дегән шуар йезилған лузункиларни көтүргән һалда сот идарисиниң алдида туруп йүҗәл танай әпәндини қоллайдиғанлиқини ипадиләшкән. Бу әһвал соттики кишиләрниңму диққитини тартқан. Уйғур паалийәтчи җәвлан бу һәқтә мәлумат бәрди.

Уйғурлар тоғрисида көп мақалә язған йүҗәл танай әпәнди, түркийәдики «уйғур санаәтчиләр вә тиҗарәтчиләр җәмийити» намлиқ тәшкилатниң башлиқи сабир боғдаға «хитай билән тил бириктүргүчи вә динсиз» дәп «һақарәт қилиш» биләнму әйиблинип, 11-айниң 10-күни сотланған иди. Уларниң уйғурлар тоғрисида изчил һалда мақалә йезип келиватқан кишиләрни сотқа беришидики сәвәп зади немә? әнқәрәдики адвокат танәс услу әпәнди зияритимизни қобул қилип, соалимизға телефон учури арқилиқ җаваб бәрди. У учурда мундақ дәп язған: «түркийәдә хитайниң тәсири күнсайин күчәймәктә. Хитай үчүн аммиви дипломатийә хизмити қиливатқан кишиләр һазир уйғурлар дучар болуватқан ирқий қирғинчилиқ һәққидә мақалә йезиватқанларни давамлиқ сотқа берип, бесим пәйда қиливатиду. Түркийәдә хитайниң абройи барғансери төвәнләватиду. Бу кишиләр хитайни тәнқид қилғанлардин биарам болуватиду. Түркийә демократийә билән башқурулуватқан бир дөләт болғачқа, улар язған мақалиләр җинайәт һесабланмайду. Шуңа бу кишиләр мақалидики бәзи аталғуларни тепип чиқип, ‹һақарәт қилди' дәп сотқа әрз-шикайәт қиливатиду.»

Сотчи сот җәрянида әрздар мәвлүдәниң адвокатиниң сөзлириниму аңлиғандин кейин, мәзкур делониң кәм материяллирини толуқлиши керәкликини, 1-айниң 21-күни қайта сот ачидиғанлиқини җакарлиған.

Пикирләр (0)
Share
Толуқ бәт