Уйғур елидә давам қиливатқан «һашар» уйғур аяллириниң зиммисигә чүшти

Мухбиримиз ирадә
2020-03-30
Елхәт
Пикир
Share
Принт
Һашарға мәҗбурлинип өстәң чепиватқан уйғур деһқанлар. Ақсу.
Һашарға мәҗбурлинип өстәң чепиватқан уйғур деһқанлар. Ақсу.
Social Media

Хитай һөкүмити уйғур елидики йезиларда һашарни ахирлаштурғанлиқини җакарлиғили хели узун йиллар болған болсиму, әмма униң районда һәр хил охшимиған шәкилләр вә намлар астида изчил давамлишип кәлгәнлики мәлум. Болупму хитай һөкүмити уйғур елидә 2017-йилидин буян кәң көләмдә тутқун һәрикити йүргүзүп 2 милйон әтрапида кишини лагерларға тутқун қилғандин кейин мәҗбурий әмгәк мәсилиси қайтидин баш көтүрүп чиқти.

Бу хәвәрләрдә асаслиқ лагер тутқунлириниң лагер әтрапидики завутларда мәҗбурий әмгәккә селиниватқанлиқи, лагерға кирмигән уйғур яшлириниңму түркүм-түркүмләп ичкири өлкиләргә йөткәп апирилип әмгәккә селиниватқанлиқи кәң түрдә хәвәр қилинип зор ғулғула қозғиған иди.

Һалбуки, йеқиндин буян иҗтимаий таратқуларда тарқалған видейоларда яш әмгәк күчлиридин айрилип қалған уйғур йезилирида уйғур аяллириниң, уйғур анилириниң бу бошлуқни толдурушқа мәҗбур болуватқанлиқи ашкариланмақта.

Ашкариланған видейоларда йол қурулуши, етиз-ериқ қурулуши қатарлиқ еғир җисманий әмгәк билән шуғуллиниватқанларниң 90 пирсәнти аял киши иди. Шундақ видейоларниң биридә яшинип қалған бир момай бир топилиқни колаватқан болуп, бу момай йоған-йоған ташларни гүрҗәк билән қумуриду вә уни сүрәткә еливатқан хитай «яң җийү» дәватқан авази чиққан. «яң җийү» хитайчә бир хил қаш тешиға берилгән нам болуп, у хитай уйғур момай қомуруп чиққан ақ ташниң шу хилдики қаш теши икәнликини дәвататти. яшанған уйғур момайниң мушундақ еғир җисманий әмгәккә селинған көрүнүши алаһидә диққәт қозғиди.

Уйғур кишилик һоқуқ қурулушиниң тәтқиқатчиси зубәйрә ханим бизниң бу һәқтики зияритимизни қобул қилип, бу көрүнүшләрдин қаттиқ әпсусланғанлиқини билдүрди. У буниң хитай һөкүмитиниң уйғурларниң әмгәк күчлири болған әрләрни лагерларға тутқун қилишидин келип чиққан бир паҗиәликини әскәртти вә «уйғур аяллири һазир лагерларға тутқун қилинған әрлири, балилириниң орниға һашар әмгикигә селинмақта,» деди.

Хитай һөкүмити 2017-йилидин буян уйғур елидә кәң көләмлик тутқун һәрикитини башлап, 2 милйондин артуқ кишини лагерларға қамиған. Уйғур вәзийитини йеқиндин көзитип келиватқан адриян зенз бир доклатида «районда тутқун қилинған кишиләргә аит нопус анализлиридин лагер тутқунлириниң 32 яштин 59 яшқичә болған әрләр икәнлики, җүмлидин уларниң бир мәдәнийәтниң тошуғучилири, бир өйниң ери вә атилири икәнликини,» билдүргән.

Америка һавай университетиниң доктор аспиранти, уйғур кишилик һоқуқ қурулушиниң тәтқиқатчиси һенрий шаҗевиски бүгүн бу һәқтики зияритимизни қобул қилди. У сөзидә һазир уйғур аяллириниң қери-яш айримай әмгәк күчи бошлуқини толдурушқа мәҗбур болуватқанлиқини билдүрди.

Һенрий мундақ деди: «хитай һөкүмити уйғур елидә һашарни иҗтимаий муқимлиқни қоғдашниң бир усули сүпитидә сиясий қайта тәрбийә билән бирликтә қоллинип кәлгән. Хитай һөкүмити уни көп қетим ахирлашти, дәп елан қилған болсиму, лекин у даим охшимиған шәкилләрдә мәвҗут болди. Һашар адәттә етиз-ериқ ишлири көп болған җәнубий уйғур елидә көп болуп, һәр бир киши беши вә һәр бир аилигә әмгәк нормиси бекитилгән. Бу нормини толдуралмиғанда җазалиниш түзүми мәвҗут. Шуңа мән бу видейоларда яшанғанларниң ишләшкә мәҗбур болуватқанлиқини көрүшимиздики сәвәбниму мана шу дәп қараймән. Һазир уйғурлар арисидики әмгәк күчлири бир болса лагерға қамалди, бир болса завутларға йөткәп кетилди, шуңа йеза-игилик ишлири қериларға, җүмлидин аялларға қалди.»

Һенрий шаҗевиски сөзи давамида хитай һөкүмитиниң мәҗбурий әмгәк түзүмидин пайдилинип, хәлқарани өзиниң «әрзан әмгәк күчи» гә җәлп қилишни давам қиливатқанлиқи вә буниңдин келип чиққан иҗтимаий мәсилиләрниң пүткүл уйғур җәмийитигә қаттиқ зиян бериватқанлиқини әскәртти.

Пикирләр (0)
Share
Толуқ бәт