Норвегийәдики мәмтимин һаҗим: оғлум ришат мәмтимин мени йоқлап кәлгини үчүн лагерға қамалди

Мухбиримиз меһрибан
2019-09-09
Елхәт
Пикир
Share
Принт
Норвегийәдики мәмтимин һаҗим оғли ришат мәмтиминниң лагерға қамалғанлиқи һәққидә гуваһлиқ бериватқан көрүнүш.
Норвегийәдики мәмтимин һаҗим оғли ришат мәмтиминниң лагерға қамалғанлиқи һәққидә гуваһлиқ бериватқан көрүнүш.
RFA/Méhriban

Норвегийәдики уйғурлардин норвегийә уйғур ислам җәмийитиниң имами мәмтимин һаҗимниң радийомизға билдүрүшичә, 2015-йили уни йоқлап норвегийәгә кәлгән оғли ришат мәмтимин сақчи даирилириниң туғқанлири арқилиқ телефон қилғузуп қайтип кетишкә мәҗбурлиши сәвәблик юрти ғулҗиға мәҗбурий қайтип кәткән. Йеқинда улар оғли ришат мәмтимин вә башқа туғқанлириниң даириләр тәрипидин тутқун қилинип тәрбийәләш намида лагерға қамалғанлиқидин хәвәр тапқан.

Хитайниң җаза лагерлириға қамалған уйғурлар һәққидә учур топлайдиған «норвегийә уйғур әдлийә архип амбири» да өткән һәптә елан қилинған гуваһлиқ филимлириниң биридә норвегийәдики мәмтимин мәмәт исимлик бир уйғурниң хитай лагериға қамалған оғли ришат мәмтимин һәққидә бәргән син көрүнүши көрситилди

«Норвегийә уйғур комитети» ниң рәиси, «норвегийә уйғур әдлийә архип амбири» ниң башлиқи бәхтияр өмәр әпәндиниң радийомизға билдүрүшичә, мәзкур филимда оғли ришатниң лагерға қамалғанлиқи һәққидә гуваһлиқ бәргән киши норвегийәдики уйғур ислам мәдәнийәт мәркизиниң имами мәмтимин мәмәт һаҗим болуп, бу киши 1997-йили ғулҗида йүз бәргән «5-феврал ғулҗа вәқәси» дин кейин оттура асия җумһурийәтлиридә бир мәзгил туруп, кейин сиясий панаһлиқ йоли билән 1999-йили дәсләпки мәзгилләрдә норвегийәгә келип олтурақлашқан уйғур мойсипитлиридин бири икән.

Мәмтимин мәмәт һаҗим зияритимизни қобул қилип, 2015-йили 3-ай мәзгилидә уларни йоқлап норвегийәгә кәлгән оғли ришатниң ғулҗидики сақчи даирилириниң бесим вә тәһдитлири сәвәбидин юрти ғулҗиға кетиш мәҗбурийитидә қалғанлиқини баян қилди.

Мәмтимин һаҗимниң баянлиридин мәлум болушичә, у 2013-2014-йилларда уйғур диярида паспорт беҗириш рәсмийәтлири нисбәтән асанлашқан мәзгилдә, виза әвәтип 1997-йили ғулҗидин айрилғандин буян көрүшәлмигән аниси руқийә ханим вә өзи вәтәндин айрилғанда аписи руқийә ханимға беқишни һавалә қилған оғли ришат билән 20 йилдин кейин, йәни 2015-йил 3-ай мәзгилидә норвегийәдә җәм болған.

Әмма уларниң бу хушаллиқи узунға бармиған. 2015-Йили 6-айға кәлгәндә ғулҗидики сақчи даирилири мәмтимин һаҗиниң ғулҗа шәһәр айдөң мәһәллиси рошән кочисида олтурушлуқ иниси сәйдәхмәт мәмәтни тутқун қилидиғанлиқи вә ришат мәмтиминниң ғулҗида қалған аяли вә икки балисиниң ақивити яхши болмайдиғанлиқини ейтип, уларға тәһдит телефонлирини қилған. Бу сәвәблик мәмтимин һаҗиниң яшанған аниси руқийә җүмахун ханим вә 20 йилдин кейин җәм болған оғли ришат мәмтимин ғулҗиға мәҗбурий қайтип кәткән.

Мәмтимин һаҗиниң билдүрүшичә, аниси руқийә ханим вә оғли ришат кәткән дәсләпки мәзгилләрдә улар билән нормал телефон алақиси бир мәзгил давамлашқан. Әмма 2016-йили йил ахиридин кейин униң ғулҗидики аниси руқийә ханим, оғли ришат вә иниси қатарлиқ барлиқ туғқанлири билән болған алақиси пүтүнләй үзүлгән.

2019-Йили 8-айниң ахирлири мәмтимин һаҗим сүрүштүрүш арқилиқ аниси руқийә җумахун ханимниң өйдә икәнликини, иниси сәйдәхмәтниң лагерда бир мәзгил тутуп турулғандин кейин қоюп берилгәнликини билгән. Әмма оғли ришат мәмтиминниң 2017-йили лагерға қамалғандин буян из-дерики йоқлуқидин хәвәр тапқан.

Мәмтимин мәмәт һаҗи тәминлигән ғулҗидики адрес бойичә, ғулҗа қазанчи мәһәллиси рошән кочиси қарашлиқ қазанчи сақчиханиси вә ғулҗа хәнбиң сақчиханиси қатарлиқ сақчиханиларға телефон қилип, чәтәлләрдики уруқ-туғқанлирини йоқлаш сәвәбидин «қайта тәрбийәләш» намида тутқун қилинған уйғурларниң әһвалини ениқлашқа тириштуқ.

Қазанчи сақчиханисиға қилған телефонни алған хитай хадим телефонниң қазанчи сақчиханисиниң телефони икәнликини җәзмләштүрди. Әмма униңдин, «айдөң мәһәллисидин кәлгән яшлар қәйәрдә өгиниш қиливатиду?» дәп сориғинимизда бу хитай хадим өзлириниң пәқәт мәлум қилинған делоларға мунасивәтлик телефонни алидиған хадим икәнликини тәкитлиди. У йәнә соалимизға җаваб берәлмәйдиғанлиқини билдүрүп, сақчиханиниң өзигә келип әһвал игилишимизни ейтип телефонни үзүвәтти.

Ғулҗа шәһири хәнбиң сақчиханисиға телефон қилип, чәтәлләргә туғқан йоқлаш үчүн барғанларниң тәрбийәләш мәркәзлиригә өгинишкә әвәтиләмду? дәп сориғинимизда, бу хадим аввал «мән бу әһвални билмәйдикәнмән», дәп җаваб бәрди. Униңдин йәнә илгириләп, «аңлисақ явропаға туғқан йоқлашқа берип кәлгән уйғурлар қайта тәрбийәләш мәркәзлиригә әвәтилидикән, улар қәйәрдә өгиниш қиливатиду?» дәп сориғинимизда, у териккән һалда, «бу әһвал инкас қилидиған телефон. Мән билмәйдикәнмән» дәп җаваб бәрди. Униңдин йәнә әһвални билидиған сақчи хадиминиң бу мәсилигә җаваб беришини тәләп қилғинимизда болса, бу хадим телефонни үзүвәтти.

Тордин издәш арқилиқ или областлиқ сақчи идарисиниң номурини тепип телефон қилдуқ.

Бу нөвәт телефонни алған хадим телефонниң баш аппаратқа’ уланғанлиқини билдүрүп, өзиниң кәлгән телефонларни улап беришкә мәсул хадим икәнликини билдүрди. Униңдин чәтәлдин туғқан йоқлап қайтип кәлгән уйғурларниң қайси тәрбийәләш мәркизидә өгиниш қилидиғанлиқини сориғинимизда, у җаваб бәрмәй, телефонниң чәтәлдин кәлгәнликини вә чәтәл зияритидин қайтип кәлгән уйғурларниң қайси өгиниш мәркизигә әвәтилидиғанлиқи сүрүштә қилиниватқанлиқини йенидики һәмраһлириға доклат қилди вә башлиқиниң буйруқини алғандин кейин телефонни үзүвәтти.

Муһаҗирәттә яшаватқан уйғурларниң радийомиз қатарлиқ хәлқара таратқуларға лагерға қамалған уруқ-туғқанлири һәққидә бәргән инкаслиридин мәлум болушичә, нөвәттә уйғур дияридики аталмиш «тәрбийәләш мәркәзлири» намидики лагерларға қамалған уйғурларниң зор бир қисмини чәтәлләргә туғқан йоқлаш, оқуш, тиҗарәт вә саяһәт билән чиққан уйғурлар тәшкил қилидикән.

Пикирләр (0)
Share
Толуқ бәт