Firansiye parlaméntida muxbir ursula xanim mesilisi tunji qétim otturigha qoyuldi

Ixtiyariy muxbirimiz haji qutluq qadiri
2016-01-18
Élxet
Pikir
Share
Print
Muxbirliq saheside xelq'araliq mukapatlargha érishken firansiyelik muxbir ursula gotiyir xanim 2015-yilining axiri Uyghurlar toghrisida yazghan maqalisi tüpeylidin xitaydin heydelgen. 2003-Yili 6-féwral, parizh.
Muxbirliq saheside xelq'araliq mukapatlargha érishken firansiyelik muxbir ursula gotiyir xanim 2015-yilining axiri Uyghurlar toghrisida yazghan maqalisi tüpeylidin xitaydin heydelgen. 2003-Yili 6-féwral, parizh.
AFP

14-Yanwar küni firansiye parlaméntida yéqinda xitayda tehditke uchrighan firansiye muxbiri ursula xanim mesilisi otturigha qoyulghan.

Firansiye Uyghur jem'iyitining re'isi erkin ablimitning bildürüshiche, peyshenbe küni chüshtin kéyin firansiye parlaméntida chaqirilghan bir qétimliq yighilishta aliy palata ezasi andéri gattolin muxbir ursula xanim mesilisini otturigha qoyup, hökümet terepning buninggha jawab bérishini telep qilghan.

Andéri gattolin sözide: "Xitay hökümiti muxbirimiz ursula xanimgha 'térrorchilarni qollidi' dégen naheq betnamni chaplap uni 31-dékabir kéchide chégradin qoghlap chiqardi. Emeliyette bolsa uning jinayiti xitay hökümitining qara niyitini ashkarilash bolghan idi. Xitay dölitining bu ishtiki nishani nahayiti éniq bolup, u bolsimu 2015-yili 13-noyabir parizhda yüz bergen térrorluq weqesidin paydilinip Uyghurlarni xelq'ara térror herikitige baghlashni meqset qilghan" dégen.

U, sözide: "Xitayda ilgiri-kéyin bolup, jem'iy 16 yil muxbirliq xizmitide bolghan ursula xanim, xitayning Uyghurlargha yürgüzüwatqan siyasitining esli mahiyitini ashkarilighanliqtin, xitay buninggha taqet qilalmay 'ursula, Uyghur térrorchilarni ashkara qollidi' dep uni qattiq eyiblidi. Emeliyettin élip éytqandinmu xitayning Uyghurlarni qattiq basturush siyasiti qandaqtur yéngiche bir siyaset bolmastin, belki bu uzundin buyan dawamliship kéliwatqan bir siyaset bolsimu, xitay hökümiti yenila buni chet'elliklerning bilip qilishidin endishe qilidu" dep otturigha qoyghan.

Aliy palata ezasi andéri gattolin sözide: "Xitay hökümiti ursula xanimni chaqirtip uni derhal maqalisige özgertish kirgüzüshke we xitay hökümitidin epu sorashqa qistighan. Xitay hökümitining bu xil teleplirini qet'iy ret qilghan ursula xanim shu sewebtin xitaydin qoghlan'ghan" dégen.

Andéri gattolin sözide yene 2009-yili ürümchide yüz bergen 5-iyul weqesinimu tilgha élip ötken bolup, u: "Uyghurlarning échinishliq ehwali dunyagha ashkarilansa her kim elwette buninggha chidap turalmaydu. Firansiye hökümiti Uyghurlarning bu xil paji'eliridin, 2009-yilidiki 5-iyul ürümchi weqesidinmu xewersiz qalghan idi" dep eskertken.

Andéri gattolin sözining axirida: "Firansiye tashqi ishlar ministirliqi parizhdiki xitay elchixanisining bash elchisini derhal chaqirtip, ursula xanim mesiliside bizning qattiq bi'aram boluwatqanliqimizni we naraziliqimizni bildürüshi kérek. Shundaq qilghandila béyjingda xizmet qiliwatqan chet'ellik muxbirlarning heq-hoquqini qoghdap qalghili bolidu" dep qattiq teleppuzda bu teklipni otturigha qoyghan.

Firansiye parlaméntida andéri gattolinning ursula xanim toghrisida éytqan yuqiriqi teklip sözliri parlamént ezalirining qizghin alqishigha érishken.

Erkin ablimitning déyishiche, andéri gattolin parlaméntta muxbir ursula xanim mesilisige nisbeten firansiye hökümitidin jawab telep qilghandin kéyin, firansiyening yawropa birlikidiki tashqi ishlar wekili shundaqla firansiye tashqi ishlar ministirliqining mu'awin ministiri harlm désire buninggha jawab bergen.

Mu'awin tashqi ishlar ministiri harlm jawabida: "Biz ursula xanim mesilisidin epsuslan'ghanliqimizni we naraziliqimizni yawropa birliki tashqi ishlar ministirliqi namidin xitaygha bildürduq. Béyjingdiki elchixanimiz ilgiri-axiri bolup jem'iy üch qétim ursula xanim mesiliside xitay tashqi ishlar ministirliqigha yépiq shekilde hökümitimizning naraziliqini bildürdi" dégen.

U,yene:"Ursula xanim, béyjingda özige kimlerning nede, qandaq tehdit salghanliqini özi obdan bilidu. Shundaqla béyjingdiki elchixanimizning bu ishqa nahayiti aktip xizmet qilghanliqidinmu xewerdar" dep körsetken.

Mu'awin ministir harlm: "Biz béyjingdin bu ishta qayta obdan oylishishini we shundaqla ursula xanimning xitaydiki xizmitining dawamlishishini soriduq. Xitay bizge ursula xanimning béyjingda dawamliq xizmet qilishigha qoshulghanliqini bildürdi" dep eskertken.

Mu'awin firansiye tashqi ishlar ministiri harlm sözining axirida: "Firansiye erkin bir dölet, erkinlik firansiyening asasiy qanuni shundaqla muxbirlirimizning dunyaning herqandaq bir yéride erkin söz qilishigha, erkin qelem tewritishige kapaletlik qilimiz. Ursula xanim mesiliside bizning meydanimiz hergiz özgermeydu. Shu sewebtin 7-yanwar chégrasiz muxbirlarning heq-hoquq qanunini téximu küchlendüridighan bir yazma doklat teyyarliduq. Elwette bu doklat muxbirlarning erkin heriket qilishigha paydiliq" dégen.

Erkin ablimitning éytishiche, firansiye aliy palata ezasi andéri gattolin mu'awin tashqi ishlar ministiri harlmning yuqiriqi sözlirige özining taza qayil bolmighanliqini bildürüp: "Firansiye tashqi ishlar ministirliqining yépiq shekilde naraziliq bildürüshi kishini ejeblendüridu. Mexpiy shekildiki diplomatik yollar bilen mesilini hergiz hel qilghili bolmaydu we shundaqla bu, mesilini hel qilishningmu toghra yoli emes. Biz shexsen mexpiy usulda naraziliq bildürüshni xalimaymiz. Chünki tünügünmu béyjingda oxshashla insan heqliri pa'aliyetchisi andro'id ependimnimu xitay tutup chégradin qoghlidi. Shunga biz bu xildiki mesililerning qayta tekrarlinishigha hergiz qarap turalmaymiz" dep, qattiq teleppuzda söz qilghan.

Firansiye parlaméntida élip bérilghan muxbir ursula xanim mesilisi toghrisidiki doklatni firansiye Uyghur jem'iyitining re'isi erkin ablimit téléfon arqiliq ursula xanimgha yetküzgen we bu heqte uning bilen söhbet élip barghan.

Firansiyediki bezi bir siyasiy közetküchilerning qarishiche, firansiye parlaménti aliy palata ezasi andéri gattolin bu teklipni, muxbir ursula xanim béyjingda tehditke uchrap firansiyege qaytip kelgendin kéyin firansiye parlaméntida tunji qétim otturigha qoyushi iken.

Yuqiriqi awaz ulinishidin tepsilatini anglang.

Toluq bet