Go wén'güyning Uyghurlar heqqide qilghan sözi diqqet qozghidi

Muxbirimiz irade
2017-10-06
Élxet
Pikir
Share
Print
Xitay sodiger go wén'güy. (Tartilghan waqti we orni éniq emes)
Xitay sodiger go wén'güy. (Tartilghan waqti we orni éniq emes)
Özi teminligen

Hazir amérikida siyasiy panahliq tilesh basquchida turuwatqan xitay milyardéri go wén'güy yéqinqi bir qanche aydin béri ijtima'iy taratqular arqiliq söz qilip, xitaydiki chong emeldarlarning chiriklikige a'it mexpiy ishlarni ashkarilighan hemde özide muhim matériyallar barliqini ilgiri sürüp kelgen idi.

Amérikida diqqet qozghashqa bashlighan bu shexs tünügün tunji qétim "Döletlik axbarat kulubi" da muxbirlarning aldigha chiqip söz qilghanda yene bu nuqtini eskertip, özide xitay hökümitige a'it nurghun muhim matériyallar barliqini, özidiki bu matériyallar rast bolghanliqi üchün xitay hökümitining özidin ensirep, uni tutqun qilishqa köp qétim urun'ghanliqini bildürdi. 

Bu muxbirlarni kütüwélish yighinigha xelq'araliq axbarat organlirining muxbirliri we herqaysi teshkilatlar wekilliri qatarida washin'gtondiki Uyghur kishilik hoquq qurulushi teshkilatining bashliqi ömer qanat ependimmu qatnashqan bolup, u, go wén'güydin Uyghur élide yüz bériwatqan ehwallargha qandaq qaraydighanliqini sorighan. Go wén'güy buninggha jawab bérip: "Men Uyghurlar heqqide nurghun ishlarni bilimen. U yerdiki ishlarning heqiqiy mahiyitini bilimen. Chünki xitayda dölet xewpsizlik ministirliqining mu'awin ministiri bolghan hem shundaqla shinjang ishlirigha mes'ul bolghan ma jiyen méning yéqin dostum idi. U manga shinjang toghruluq nurghun uchurlarni éytip bergen. Qisqisi, u yerdiki emeliyet chet'el axbaratlirida ashkariliniwatqandin we perez qilin'ghandin köp éghir," dégen. 

Go wén'güy yuqirida tilgha alghan ma jiyen 2006-yilidin buyan xitay dölet xewpsizlik ministirliqining mu'awin ministiri bolup wezipe ötigen idi. Juw yongkang bilen bolghan yéqinliqi bilen tonulghan ma jyen xitay dölet re'isi shi jinpingning "Chiriklikke qarshi turush" dep atiwalghan herikiti dawamida yiqilghan emeldarlarning biri. U, ötken yili 12-ayda teptish organlirigha tapshurup bérilgen. Undaqta, go wén'güy Uyghurlar heqqide némilerni bilishi mumkin? amérika mariyland ishtatidiki frostburg uniwérsitétining proféssori doktor ma xeyyün ependining qarishiche, go wén'güy xitay hökümiti "Térrorluq weqesi" dep atawatqan weqelerning heqiqiy mahiyitini bilishi mumkin. Ma xeyyün ependi bu heqte mundaq dédi: "Eger go wén'güy ma jiyenni tilgha alghan bolsa, u halda u xitay hökümiti 'térrorchi' dep öltürgenlerge a'it uchurlarni bilishi mumkin. Chünki xitay hökümiti térrorchi dep öltürgen Uyghurlarning biz hazirghiche héchqandaq uchurini bilmeymiz. Mesilen, baydiki kömür kan weqesini élip éytsaq, xitay hökümiti nurghun kishilerni bir öngkürge solapla ularni 'térrorchi' dep öltürüwetti. Emma öltürülgenlerning kimlikini, ularning yéshini, jinsini ashkarilimidi. Héchkim ularning heqiqeten 'térrorchi' yaki emeslikini bilmeydu. Menche, go wén'güy amérika hökümitige xitay hökümiti 'térrorluq weqesi' dep ilgiri sürgen weqelerning heqiqiy mahiyitini ashkarilishi mumkin." 

Derweqe, go wén'güy muxbirlarni kütüwélish yighinida qilghan sözide özining Uyghur élige a'it muhim heqiqetlerni ashkarilaydighanliqini éytqan. U mundaq dégen: "Men aldimizdiki künlerde shinjang we tibetke munasiwetlik bilidighan ehwallirimni amérika hökümitige yetküzüp, amérika hökümitining shinjang we tibetke bolghan chüshenchisini ashurup, xitay hökümitining yalghanchiliqlirini ashkarilaymen. Buni ashkarilash bek muhim, chünki ularning bu rayonlarda qiliwatqini insanliqqa xilap. Buni choqum ashkarilishim kérek. Shundaq bolghandila bu ehwallarni amérika terep chüshinip, heriketke ötidu," dégen. 

Ma xeyyün ependining qarishiche, go wén'güy eger heqiqeten u yerdiki térrorluqning mahiyitini ashkarilisa, buning amérika hökümitining xitay bilen térrorluq mesiliside ortaqlashmasliqi üchün paydiliqliqini éytti. Ma xeyyün ependi mundaq dédi: "Hazir méning bilishimche, amérika hökümitini xitay bilen térrorluq mesiliside hemkarlishshqa ündep mexsus lobichiliq qiliwatqan guruppilar bar. Emma amérika hökümiti uzundin buyan xitay bilen térrorluqta hemkarlishishta diqqet qilip kelgen bolsimu, bezi xususiy hemkarlishishlarmu yoq emes. Shunga eger go wén'güy Uyghur élidiki weqelerning mahiyitini ashkarilap bérelise, bu halda tramp hökümitining xitay bilen térrorluq mesiliside hemkarlishishigha zor riqabet peyda qilidu. U halda tramp hökümitige sen Uyghurlar we tibetlerge bundaq mu'amile qiliwatqan bir hökümet bilen qandaq hemkarlishisen dégili bolidu. Shunga men buni Uyghur mesilisi üchün intayin muhim dep qaraymen." 

Uyghur kishilik hoquq qurulushi teshkilatining bashliqi ömer qanat ependimu dunya metbu'atliri diqqet qiliwatqan go wén'güydek bir shexsning meyli qandaq meqset bilen bu yerge chiqip xitay hökümitining qiliwatqanlirini pash qiliwatqanliqidin qet'iynezer uning éytqanlirining amérika hökümitining u yerdiki zulumni heqiqiy türde chüshinishi üchün muhimliqini tekitlidi. 

Közetküchilerning qarishiche, go wén'güy xitay hökümitidiki yuqiri qatlam bilen zich munasiwiti bar biri bolghanliqtin uning Uyghur éli heqqide bilidighanliri peqet yuqiridikiler bilenla cheklenmesliki mumkin. Közetküchiler, uning Uyghur élide uzun yil turup "Yerlik padishah" dep nam alghan sabiq sékrétar wang léchüenning parixorluq qilmishliri we shundaqla Uyghurlarning organ tijaritining qurbani qilinish mesilisi heqqidimu nurghun uchurlarni bilishi mumkinlikini perez qilishmaqta.

Toluq bet