Türkiye sitar gézitining maqalisi: gunahsiz we mezlum Uyghurlar

Ixtiyariy muxbirimiz arslan
2014-12-30
Élxet
Pikir
Share
Print
Türkiye sitar gézitidiki "Gunahsiz we mezlum Uyghurlar" namdiki maqale
Türkiye sitar gézitidiki "Gunahsiz we mezlum Uyghurlar" namdiki maqale
RFA/Arslan


Türkiye sitar gézitining 29 - dékabir sanida "Gunahsiz we mezlum Uyghurlar" dégen témida bir maqale élan qilindi. Bu maqalini sitar gézitining obzurchisi séwil nuriyéwa xanim yazghan bolup, maqalide asasliqi Uyghurlarning naheqchilikke uchrawatqanliqi, bolupmu taylandta tutup turuluwatqan Uyghurlarning paji'elik ehwali toghrisida toxtalghan.

Maqale mundaq bashlan'ghan: "Nechche aydin béri, türkiyening taylandta tutup turuluwatqan 300 neper qérindash we dindishimizning xitaygha qayturulup bérilmesliki, türkiyege élip kélishi üchün tirishqan tirishchanliqliri emdi asta - asta netije körsetmekte. Xitay taylandqa bésim qilmaqta. Türkiyening bu ishta qol salghanliqidin bi'aram bolghan xitay barliq imkanlirini qollinish basquchida turmaqta. Türkiyede i ha ha insaniy yardem wexpining bashchiliqida köpligen ammiwiy qurulush teshkilatliri heriket halitidur. Bu heqte türkiye dölitining tirishchanliqlirigha küch qétish üchün köpligen pa'aliyetlerni élip bérish bolsa ezeldinla shert haligha keldi."

Maqalide taylandtiki Uyghurlarning ehwali toghrisida toxtilip mundaq déyilgen: "U yerdiki gunahsiz insanlar, taylandtiki chédirlarda paji'elik bir hayat yashimaqta. Her bir kün ötse xitaygha qayturulup qalarmizmu dégen endishe bilen yashaydighanli'iqi üchün, u yerde charisizlik ichide charisizlik. Balilarning bolsa qanchilik derijide qorqunch ichide yashawatqanliqini oylashmu insanning qénini tonglitidu. Türkiye her bir pozitiyisi we yardem béridighan meydani bilen özlirining bu heqtiki qararini otturigha qoydi we qoymaqta. Lékin bezi ehwallarda peqetla dölet tereptin qilin'ghan tirishchanliq yéterlik bolmaydu. Bu ehwalda insan heqliri pelsepesinimu öz ichige alidighanliqi üchün ammiwiy teshkilatning heriketliri we teshwiqat wastiliri muhim rol oynaydighan küchlerdur. Peqet bularla emes, sherqiy türkistanliq qérindashlarning teqdirige peqet közetküchi süpitide qalghan soyi we deryasi bir bolghan döletlerde birer heriket körülüshi shert bolmaqta."

Séwil nuriyéwaxanimning "Gunahsiz we mezlum Uyghurlar" dégen bu maqaliside, mesililerni hel qilishta bezi dölet we xelqlerning ümidni peqet türkiyidinla kütidighanliqini, shuning üchün türkiyining jasaret bilen qedem bésim taylandqa bésim qilishi kéreklikini otturigha qoyup mundaq déyilgen: "Köpligen dölet we rayunlarda hemmini peqet türkiyedinla ümid kütidighan bir chüshenche bar. Elwette türkiyening hörmiti we tesiri nuqtisidin alghanda bu xil ehwalda mesililerni hel qilishta eng hel qilghuch nuqta türkiye bolushi éniq. Bezide türkiyeni özlirige qarita bir xeter dep qarighan döletler bolsa ammiwiy teshkilatlarnng heriket élip bérish we bashqa döletlerni heriketke ötküzüshte muhim ehmiyetke ige. Islam jughrapiyesi we türk dunyasi buninggha qarita bir közetküchi mahiyitide otturigha chiqishi tebi'iy bir ehwal. Eqelliysi u yerde qapsilip qalghan 300 Uyghur üchün türkiyening taylandqa qarita bir bésim ishlitishte jasaretlik bolushi kérektur. Xelq'arada buni tilgha alghudek bir haletni barliqqa keltürüsh lazim. Bu yerde peqet türkiyening birer herikitini kütüp olturghan qazaqistan, i'ordaniye, iran we ezerbeyjandek döletler kishini heyran qalduridu. Bir ish bolsila türkiyeni türklerge ige chiqmidi, dep öktemlik qilghan bezi guruppilarning özlirining néme qiliwatqanliqigha qarash kérek. Türkiye özining esli iqtidaridinmu ashqan halda tirishchanliqlar körsitiwatidu. Bulargha köz yumush üchün - insan wijdan dep atilidighan bu méxanik téshidin nésiwisini almighan bolushi kérek bolidu. Xitay taylandni ürkütiwatidu. Belkim taylandning bahaniliri bular bolushi mumkin. Démekki bu xil ehwallarda bu xil awarchiliqlargha alahide hel qilish chariliri ishqa sélinishi kérekliki éniqtur."

Taylandqa türk we islam dunyasi ortaq étiraz bildürüshi kérek

Maqalide türk we islam dunyasining ortaq étiraz bildürüshi kéreklikini ipadilep mundaq déylgen: "Islam we türk dunyasi ayrim - ayrim halda özlirining étirazlirini bildüridighan heriketlerde bolushi, bu ehwalning peqetla türkiyeningla emes, belki islam dunyasning étirazigha alaqiliq ehwal ikenlikini bildürüsh intayin muhimdur. Xitay döliti hertürlük pursetni ching tutup musulmanlargha qarita bésimini ashurushqa bekla hérismen. Xitay hökümiti insanlarning islamiy hayatlirini yashishigha ruxset qilmaydu we buninggha oxshash insan taqet qilalmaydighan zulum we bésimliri bilen mezlumlarning oxshimighan derijide weqeliklerni sadir qilishigha shara'it hazirlaydu."

Otta köygenmu men, eski bolghanmu men

Maqalide yene türkiyining bu Uyghurlarni qutuldurushqa pütün imkanlarni ishqa sélip tirishiwatqan bolsimu, bashqilar teripidin héch ish qilmidi dep tenqid qiliniwatqanliqini ipadilep mundaq déyilgen: "Taylandtiki u gunahsiz insanlarning haligha qarita pütün teshwiqat wastilirining tamashibin süpitide qalmasliqi kérek. Yéqinqi künlerde b b s bu ehwalgha alaqidar bir höjjetlik filim tarqatti. Bu heqiqeten ichide dehshetni öz ichige alghan bir ehwal idi. Uni körgen insan insanliqidin xijil bolidu. Xijil bolush tuyghusi bar insanlargha qaritilghan elwette. Ishning ghelite teripi, bu heqte türkiye we türkiye hökümitining tirishchanliqliri tilgha élin'ghan turup, yene héch ish qilmaywatidu, dep qilin'ghan tenqid yene türkiyening ichidin kelgenlikidur. Türklerning: otta köygenmu men, eski bolghanmu men, deydighan bir maqalisi bar. Bu filimde türkiye del mushundaq ehwalda qalghan."

Maqalidd yene taylandtiki Uyghurlar mesiliside türkiyining yalghuz qalghanliqini, shuning üchün türk dunyasi döletliridin ezerbeyjan we qazaqistanningmu heriketke ötüshi kéreklikini tekitlep mundaq déyilgen: "Emdi qarisaq, türk dunyasigha tewe döletler, teshwiqat we ammiwiy teshkilatlar, rejep tayyip erdughan'gha qarshi heriket qilishning orninggha héch bolmisa hazirqi bu jiddiy mesilige azraq bolsimu köngül qoysun. Türkiyening bu heqtiki tirishchanliqlirigha küch qoshsun. Bu döletdin ezerbeyjan we qazaqistan qatarliqlar birer herikette bolsun. Insan heqliri yalghuzla xitay we yaki bashqa bir döletning atisining mélidek ishlitidighan bir heq emes. U yerdiki gunahsiz insanlar bir künmu taqet qilghidek halda emes. Elwette bu yerdiki qérindashlarning bir kün bolsimu burunraq türkiyege bérishi heqqide xizmet üchün rosiyenimu bu ishqa teklip qilish téximu mentiqiliq bolidu. Chünki rosiye xitayning taylandqa bésim ishletmesliki üchün tesir qilghidek küchke ige. Elwette türkiye özlirining zémmisige chüshken wezipisini ashurup orundumaqta. Buni téximu yuqiri pellige kütürüsh üchün téximu köprek tirishishchanliqlarning birlikte otturigha chiqishi lazim.

Toluq bet