Японийә мәтбуатлириниң обама билән далай ламаниң учришишиға болған инкаслири

Ихтиярий мухбиримиз һаҗи қутлуқ қадири
2014-02-26
Елхәт
Пикир
Share
Принт
«Асаһи шинбун» гезитигә бесилған, америка президенти барак обаманиң тибәт роһаний даһийси далай лама билән учришиши тоғрисидики мақалә. 2014-Йили 23-феврал. (Гезиттин сүрәткә тартилған)
«Асаһи шинбун» гезитигә бесилған, америка президенти барак обаманиң тибәт роһаний даһийси далай лама билән учришиши тоғрисидики мақалә. 2014-Йили 23-феврал. (Гезиттин сүрәткә тартилған)
RFA/Qutluq

Японийәдин чиқидиған гезит «асаһи шинбун» ниң 23-февралдики «америка хитайниң диққитини қозғиди» сәрләвһилик мақалисидә, америка президенти барак обаманиң тибәт роһаний даһийси далай лама билән 21-феврал учрашқанлиқини, америка хитай билән болған дипломатик мунасивәтлиридә тибәт мәсилисини муһим дәп қариғанлиқидин дәп чүшәндүргән.

Мақалидә: «америка президенти обаманиң далай лама билән сөһбәтлишиши, америка һөкүмитиниң тибәтләрниң кишилик һоқуқ мәсилисидин әндишә қиливатқанлиқидин болса керәк. Хитай тәрәп америкиниң бу һәрикитигә қарши турди. Обаманиң далай ламани қобул қилиши билән тәң, америка билән хитайниң бир-биригә болған диққити қозғалди» дәп әскәртилгән.

Хәвәрдә, америка мәтбуатлири вә ахбарат саһәсидикиләрниң ақсарайға толиму нарази болғанлиқи, сәвәби, обама билән далай ламаниң сөһбити мәтбуат вә ахбаратлардин халий һалда йепиқ шәкилдә елип берилип, һәтта сүрәткә тартишму чәклинип, икки рәһбәрниң сөһбити ақсарайда давамлиқ шәхсий сөһбәтләр елип берилидиған «хәритә өйи» дә өткүзүлгәнлики икәнлики, тоғрисида тохталған.

Хәвәрдә, ақсарай баянатчиси карнейниң «америка президенти барак обама хәлқарада һөрмәткә сазавәр болған, дуняви дин вә мәдәнийәтниң рәһбири далай лама билән сөһбәтләшти. Бу сиясий сөһбәт әмәс, улар өз -ара америка билән хитайниң дипломатик мунасивитиниң муһимлиқи һәққидә пикирләшти» дейилгән.

«Асаһи шинбун» да икки рәһбәр сөһбитиниң бу хил шәкилдә елип берилғанлиқиға нарази болған америка мәтбуатлири вә ахбаратлири «далай лама һәргиз өзиниң сөһбитиниң ашкарилинишини тосмайду. Бәлким ақсарай йепиқ шәкилдә сөһбәт өткүзүшни орунлаштурған болуши мумкин» дегәнликиму алаһидә әскәртилгән.

Хәвәрдә ақсарай тибәтни хитайниң бир парчиси дәп қарайдиғанлиқини вә шундақла тибәтниң мустәқиллиқини һәргиз қоллимайдиғанлиқини билдүргәнликиму оттуриға қоюлған.

Мәзкур хәвәрдә, обама билән далай ламаниң сөһбитиниң қандақ шәкилдә елип берилиши шундақла сөһбәтни ашкарилаш вә ашкарилимаслиқ мәсилисидә бәлким ақсарай бейҗиң билән мәхпий йиғин өткүзүп, бу мәсилидә хитайниң тәлипигә қошулған һалда иш елип барған болушиниң еһтималлиққа йеқинлиқини илгири сүргән.

Хәвәрдә, 22-феврал әтигәндә хитай ташқи ишлар министирлиқиниң муавин министири җаң йесүй бейҗиңдики америка әлчисини чақиртип җуңго һөкүмитиниң наразилиқини билдүргәнлики, хитайниң наразилиқ билдүрүш дипломатийә усулиниң 2011-йили обама далай лама билән учрашқан вақиттиму охшашла бу хил шәкилдә елип берилғанлиқи баян қилинған.

Хәвәрдә обама билән далай ламаниң сөһбитигә хитай тәрәпниң толиму еһтиятчан, сәзгүр вә қаттиқ дипломатийә муамилисидә болғанлиқини билдүргән.

Хәвәрдә йәнә, 21-феврал хитай армийисиниң иккинчи номурлуқ қомандани фән билән америка армийисиниң әмәлдари генерал раймонд бейҗиңда сөһбәт елип барғанлиқи, сөһбәттә японийә билән хитай мунасивити, шималий корейә мәсилиси қатарлиқ мәсилиләр тоғрисида сөһбәтләшкәнлики баян қилинған шундақла америка-хитай һәрбий әмәлдарлириниң бу сөһбитидә икки тәрәп дипломатик мунасивитини кичик мәсилиләр түпәйлидин өз-ара тәсиргә учратмаслиқ тоғрисида кеңәшкәнликиму илгири сүрүлгән.

Хәвәрдә, обама билән далай ламаниң учришишиға әгәр бейҗиң күчлүк дипломатик усуллар арқилиқ өзиниң наразилиқини билдүрмисә, хитай хәлқи өз һакимийитини аҗиз көрүп һакимийәткә бойсунмай қойидиғанлиқи, шу вәҗидин хитай америкиға қаттиқ қарши турғанлиқи, америка президенти барак обаманиң далай лама билән үч қетим учрашқанлиқи, обаманиң йәнә келәрки айда хитай дөләт рәиси ши җинпиң билән учришиш елип баридиғанлиқи баян қилинған.

Хәвәрдә шундақла америка һөкүмитиниң хитайдики кишилик һоқуқ, диний әркинлик қатарлиқ мәсилиләргә йеқиндин көңүл бөлидиғанлиқи вә хитай тәрәпниң далай лама билән сөһбәт өткүзүшини тәшәббус қилидиғанлиқини билдүргәнлики баян қилинған.

Хәвәрдә йәнә, хитай ташқи ишлар министирлиқи баянатчисиниң наразилиқ билдүрүп; «обаманиң далай лама билән көрүшүши икки дөләт дипломатик мунасивитигә еғир дәхли йәткүзиду» дегән сөзигиму алаһидә орун берилгән.

Зияритимизни қобул қилған қануншунас ямагаҗо әпәнди обама билән далай ламаниң сөһбитигә баһа берип мундақ деди:
-Америка әркин демократик бир дөләт, мушундақ бир дөләтниң президенти болған обаманиң далай ламани қобул қилишидин америкиниң кишилик һоқуқ мәсилисигә нәқәдәр көңүл бөлидиғанлиқини көрүвалалаймиз.

Аваз улинишидин тәпсилатини аңлаң.

Пикирләр (0)
Share
Толуқ бәт