Yaponiye metbu'atlirining obama bilen dalay lamaning uchrishishigha bolghan inkasliri

Ixtiyariy muxbirimiz haji qutluq qadiri
2014-02-26
Élxet
Pikir
Share
Print
"Asahi shinbun" gézitige bésilghan, amérika prézidénti barak obamaning tibet rohaniy dahiysi dalay lama bilen uchrishishi toghrisidiki maqale. 2014-Yili 23-féwral. (Gézittin süretke tartilghan)
"Asahi shinbun" gézitige bésilghan, amérika prézidénti barak obamaning tibet rohaniy dahiysi dalay lama bilen uchrishishi toghrisidiki maqale. 2014-Yili 23-féwral. (Gézittin süretke tartilghan)
RFA/Qutluq

Yaponiyedin chiqidighan gézit "Asahi shinbun" ning 23-féwraldiki "Amérika xitayning diqqitini qozghidi" serlewhilik maqaliside, amérika prézidénti barak obamaning tibet rohaniy dahiysi dalay lama bilen 21-féwral uchrashqanliqini, amérika xitay bilen bolghan diplomatik munasiwetliride tibet mesilisini muhim dep qarighanliqidin dep chüshendürgen.

Maqalide: "Amérika prézidénti obamaning dalay lama bilen söhbetlishishi, amérika hökümitining tibetlerning kishilik hoquq mesilisidin endishe qiliwatqanliqidin bolsa kérek. Xitay terep amérikining bu herikitige qarshi turdi. Obamaning dalay lamani qobul qilishi bilen teng, amérika bilen xitayning bir-birige bolghan diqqiti qozghaldi" dep eskertilgen.

Xewerde, amérika metbu'atliri we axbarat sahesidikilerning aqsaraygha tolimu narazi bolghanliqi, sewebi, obama bilen dalay lamaning söhbiti metbu'at we axbaratlardin xaliy halda yépiq shekilde élip bérilip, hetta süretke tartishmu cheklinip, ikki rehberning söhbiti aqsarayda dawamliq shexsiy söhbetler élip bérilidighan "Xerite öyi" de ötküzülgenliki ikenliki, toghrisida toxtalghan.

Xewerde, aqsaray bayanatchisi karnéyning "Amérika prézidénti barak obama xelq'arada hörmetke sazawer bolghan, dunyawi din we medeniyetning rehbiri dalay lama bilen söhbetleshti. Bu siyasiy söhbet emes, ular öz -ara amérika bilen xitayning diplomatik munasiwitining muhimliqi heqqide pikirleshti" déyilgen.

"Asahi shinbun" da ikki rehber söhbitining bu xil shekilde élip bérilghanliqigha narazi bolghan amérika metbu'atliri we axbaratliri "Dalay lama hergiz özining söhbitining ashkarilinishini tosmaydu. Belkim aqsaray yépiq shekilde söhbet ötküzüshni orunlashturghan bolushi mumkin" dégenlikimu alahide eskertilgen.

Xewerde aqsaray tibetni xitayning bir parchisi dep qaraydighanliqini we shundaqla tibetning musteqilliqini hergiz qollimaydighanliqini bildürgenlikimu otturigha qoyulghan.

Mezkur xewerde, obama bilen dalay lamaning söhbitining qandaq shekilde élip bérilishi shundaqla söhbetni ashkarilash we ashkarilimasliq mesiliside belkim aqsaray béyjing bilen mexpiy yighin ötküzüp, bu mesilide xitayning telipige qoshulghan halda ish élip barghan bolushining éhtimalliqqa yéqinliqini ilgiri sürgen.

Xewerde, 22-féwral etigende xitay tashqi ishlar ministirliqining mu'awin ministiri jang yésüy béyjingdiki amérika elchisini chaqirtip junggo hökümitining naraziliqini bildürgenliki, xitayning naraziliq bildürüsh diplomatiye usulining 2011-yili obama dalay lama bilen uchrashqan waqittimu oxshashla bu xil shekilde élip bérilghanliqi bayan qilin'ghan.

Xewerde obama bilen dalay lamaning söhbitige xitay terepning tolimu éhtiyatchan, sezgür we qattiq diplomatiye mu'amiliside bolghanliqini bildürgen.

Xewerde yene, 21-féwral xitay armiyisining ikkinchi nomurluq qomandani fen bilen amérika armiyisining emeldari général raymond béyjingda söhbet élip barghanliqi, söhbette yaponiye bilen xitay munasiwiti, shimaliy koréye mesilisi qatarliq mesililer toghrisida söhbetleshkenliki bayan qilin'ghan shundaqla amérika-xitay herbiy emeldarlirining bu söhbitide ikki terep diplomatik munasiwitini kichik mesililer tüpeylidin öz-ara tesirge uchratmasliq toghrisida kéngeshkenlikimu ilgiri sürülgen.

Xewerde, obama bilen dalay lamaning uchrishishigha eger béyjing küchlük diplomatik usullar arqiliq özining naraziliqini bildürmise, xitay xelqi öz hakimiyitini ajiz körüp hakimiyetke boysunmay qoyidighanliqi, shu wejidin xitay amérikigha qattiq qarshi turghanliqi, amérika prézidénti barak obamaning dalay lama bilen üch qétim uchrashqanliqi, obamaning yene kélerki ayda xitay dölet re'isi shi jinping bilen uchrishish élip baridighanliqi bayan qilin'ghan.

Xewerde shundaqla amérika hökümitining xitaydiki kishilik hoquq, diniy erkinlik qatarliq mesililerge yéqindin köngül bölidighanliqi we xitay terepning dalay lama bilen söhbet ötküzüshini teshebbus qilidighanliqini bildürgenliki bayan qilin'ghan.

Xewerde yene, xitay tashqi ishlar ministirliqi bayanatchisining naraziliq bildürüp؛ "Obamaning dalay lama bilen körüshüshi ikki dölet diplomatik munasiwitige éghir dexli yetküzidu" dégen sözigimu alahide orun bérilgen.

Ziyaritimizni qobul qilghan qanunshunas yamagajo ependi obama bilen dalay lamaning söhbitige baha bérip mundaq dédi:
-Amérika erkin démokratik bir dölet, mushundaq bir döletning prézidénti bolghan obamaning dalay lamani qobul qilishidin amérikining kishilik hoquq mesilisige neqeder köngül bölidighanliqini körüwalalaymiz.

Awaz ulinishidin tepsilatini anglang.

Toluq bet