Pakistan istixbarati ömer Uyghur wexpisini hindistanda Uyghur ana til mektipi qurush pilanidin tosqan

Muxbirimiz erkin
2015-11-27
Élxet
Pikir
Share
Print
Pakistandiki ömer waxpi
Pakistandiki ömer waxpi
Photo: RFA

Ömer xan ependi esli hindistan'gha bérip, hindistanning jamu keshmir rayonidiki sérinagar shehiride olturushluq Uyghurlargha ana til mektipi qurushni pilanlap hindistan'gha mangghan. Emma pakistan mushterek istixbarat idarisi (ISI) uning hindistan'gha bérip, mektep échishigha yol qoymighan.

Pakistan istixbarati buning sewebige toluq chüshenche bermigen bolsimu, emma wexpe re'isi ömer xan ependi buninggha xitay elchixanisining bésimi seweb boldi, dep qaraydighanliqini bildürdi.

Ömer xan: emdi men hindistan'gha barmaqchidim, lékin pakistan istixbarat idarisining ademliri bizge héchyerge barmaysen, dep bizni toxtitip qoydi. Türkiyege bolsa béringlar, lékin hindistan bolsa barmaysiler, dep méni toxtitiwetti.

Muxbir: némishqa hindistan'gha barmaysen, deydu?

Ömer xan: emdi hindistan bilen pakistanning ehwali yaxshi emes, buni bilila. Shu toghrisida barghandin kéyin bir chataq chiqmisun. Bérip chataq chiqsa, siligimu yaxshi emes, bizgimu yaxshi emes, barmaysen, dep tosti mawular.

Biz afghanistan, pakistan, hindistan'gha barsaq, rabiye xanim bilen xewerliship barimiz. Hindistanning sérinagarda yéngi déhlida Uyghurlar barken. Biz shu yerde mektep échip, dunya Uyghur qurultiyini tonushturup qilmaqchiduq. Biz afghanistanda ashundaq qilduq. Biz rabiye qadir xanimni tonushturduq, Uyghur qurultiyining ehwalini déduq, ular jiq xosh boldi. Bu ishni biz hindistanda qilmaqchiduq. Mawular anglaplam yaq, siz hindistan'gha barsa yaxshi bolmaydu, dep qorqutup méni barghili qoymaywatidu.

Muxbir: shuning bilen toxtap qaldingiz, baralmaydighan boldingiz? bu hindistanda siz nege barattingiz, yéngi déhligha barattingizmu, yaki keshmirgimu?

Ömer xan: keshmirge, jamu keshmirde sérinagargha barattuq. Angliduq, u yerde 50 - 60 a'ile Uyghur barken. Ular ana tilini untup qaptu, özining medeniyitini untup kétiptu. Shu ishni qilghili men barmaqchidim. Emma mawu pakistan hökümiti qoshulmidi.

Muxbir: u yerge barsingiz asasen mushu Uyghur ana til mektipi échishni oylap mushundaq bir pilan bilen mangghantingizmu?

Shundaq, pakistanda men néme ish qilsam rabiye qadir xanim bilen meslihet qiliwétimen. Burun rabiye xanim manga afghanistan bar, dégen. Afghanistan'gha bérip nahayiti yaxshi ish qilduq. Afghanistandiki Uyghurlar bek xosh boldi. Mushu bir - ikki ay ichide men afghanistan'gha yene barmaqchi. Bérip, ashxana échip bir ish qilmaqchi, u yerdiki Uyghurlargha afghanistanda Uyghurlargha müshkülat bar, shuni dunyagha anglatmaqchi. Men oxshashla shu pilan bilen hindistan'gha barmaqchi bolghantim.

Muxbir: siz bayam dégen u hindistanning sérinagar jamu keshmirdiki Uyghurlar yéqinda kélip qalghan Uyghurlarmu, yaki burunqi zamanlarda kélip olturaqliship qalghan Uyghurlarmiti?

Ömer xan: burunla kelgenler 50 yildin awwal. 1949 - Yili kommunistlar kelgendin kéyin qéchip chiqip, sérinagargha kelgen. Ularning beziliri amérikigha, beziliri se'udigha ketken, bir qismi pakistan'gha yénip kelduq. Qalghanlar shu yerde qélip qalghanlar. Anglisaq xéli köp a'ile bar, deydu. Lékin ular özining tilini, medeniyitini untup qaptu hazir. Kona Uyghurlar az qaptu. Shunga, biz mektep échip, ana tilini ögitip, medeniyitini tonushturup, ularning d u q bilen alaqisini saqlap qilmaqchiduq. Lékin bu pakistan istixbarati "Yaq, barsang yaxshi bolmaydu" dep yolimizni tosti.

Muxbir: pakistan peqet hindistan'gha bérishingizni tostimu, yaki bashqa döletlerge mesilen, türkiye, afghanistan we bashqa ellerge bérishingizni oxshashla cheklidi?

Ömer xan: yaq, yaq, peqet hindistan'gha bérishni tosti.

Muxbir: pakistan istixbarati hindistan bilen bolghan munasiwitini közde tutup sizni cheklewatmamdu yaki xitayning bésimi bilen cheklewatmamdu? qaysisining tesiride cheklidi?

Ömer xan: xitay konsulxanisining bésimi bilen mawu ish boluwatidu. Bolmisa, men afghanistan'gha barsam, türkiyege barsam mawu pakistanning néme kari. Pakistan undaq qilmaydu, peqet xitayning bésimi bilen qiliwatidu mawular.

Xitay konsulxanisi mushu yerdiki Uyghurning ichide yaman oyun oynawatidu. Birning keynige birini, birning keynige yene birni sélip qoyup, bizning ichimizde uning adimi chiqiwatidu hazir. Lékin özimizning yolidin qaytmaymiz. Balilarni yaxshi oqutimiz medeniyetni yaxshi tarqitimiz.

Ömer xan: u afghanistandin qachan qaytip keldingiz? yéqinda afghanistan'gha bérip, u yerdiki Uyghurlar bilen körüshüpsiz. Qaytip kelgendin kéyin bu pakistan saqchiliri sürüshtürdümu sizni?

Ömer xan 14: - 15 turup kelgili birer aydin ashti. Qaytip kelsem, herbiy ixtixbaratning kélip, némige barding, kimler bilen körüshtüng, dégen sallarni soridi. Sizmu bilisiz, afghanistanda mujahiddinlar bar, méni shular bilen körüshüp keldimki, dep ensirep, arqamgha istixbaratning adimi kiriglik. Ular her küni keynimde yüridu, nege barsam shu yerge baridu.

Toluq bet