Шиветсийә абдуқадир ясин аилисини хитайға қайтуруш қарарини тохтатти

Мухбиримиз әркин
2018-09-26
Елхәт
Пикир
Share
Принт
Хитай қораллиқ күчлири уйғурлар зич олтурақлашқан районда чарлаш елип бериватқан көрүнүш. 2013-Йили 29-июн, үрүмчи.
Хитай қораллиқ күчлири уйғурлар зич олтурақлашқан районда чарлаш елип бериватқан көрүнүш. 2013-Йили 29-июн, үрүмчи.
AFP

Абдуқадир ясин 2015‏-йили аяли вә икки қизи билән шиветсийәгә келип сиясий панаһлиқ тәләп қилған, әмма униң сиясий панаһлиқ соришиға «йетәрлик дәлил йоқ» дегән сәвәб билән рәт қилинип, хитайға қайтип кетиши тәләп қилинған иди. Лекин, шиветсийә көчмәнләр идарисиниң өткән һәптә чиқарған уйғурларни хитайға қайтурушни бирдәк тохтитиш һәққидики қараридин кейин, абдуқадир вә униң аилисини хитайға қайтуруш қарарини иҗра қилиш тохтитилған.

Һалбуки, шиветсийә көчмәнләр идариси вә көчмәнләр соти абдуқадир вә униң аилисиниң хитай әлчиханиси билән алақилишип қайтип кетиш рәсмийитини беҗиришини тәләп қилған иди. Лекин, кишилик һоқуқ тәшкилатлириниң билдүрүшичә, көчмәнләр идарисиниң қарари абдуқадир вә униң аилисигә сиясий панаһлиққа қайта илтимас қилиш пурсити яритип бәргән. Биз чаршәнбә күни абдуқадирға телефон қилип, униң нөвәттики әһвали вә юқириқи қарарниң уларға көрсәткән тәсирини соридуқ. Униң билдүрүшичә, у һазирға қәдәр көчмәнләр идарисиниң рәсмий уқтурушини тапшурувалмиған болсиму, лекин улар турушлуқ йәвлә шәһәрлик һөкүмәт униңға «һазирғичә уларни қайтуруш тохтитилғанлиқи»ни билдүргән.

Абдуқадир: «маңа һазирчә техи рәсмий хәвәр кәлмиди. Әмма биз туруватқан йәвлә шәһәрлик һөкүмәтниң биз туруватқан өйи барти. Биз шу йәрдә туруватқан. Алдинқи қетим шәһәрлик һөкүмәт, сақчи, көчмәнләр идариси 3 орун бир-бири билән алақилишип бизни балдуррақ маңдуриветишкә зорлаватқан, туруватқан өйүңни еливалимиз, дегән. Әмма алдинқи қетим барсам, ‹биз йеңидин хәвәр тапшурувалдуқ, сениң ишиң һазирчә тохтапту. Һазирчә хатирҗәм турувәр. Көчмәнләр идарисидин қачан җаваб келип қарар чүшкичә сән туралмайсән', дәп ашундақ бир хәвәрни бәрди.»

Униң билдүрүшичә, у һазир рәсмий адвокат тутқан болуп, көчмәнләр идарисиниң җавабини сақлимақта икән. Абдуқадир: «12‏-чесла мән ситокһолмға берип, адвокат билән көрүштүм. Көрүшүп униң маңа вәкиллик қилишиға имза қоюп бәрдим. Адвокатим көчмәнләр идарисигә хәт йезип, уларниң тәстиқидин өтиши керәк икән. Униң дейишичә, көчмәнләр идарисигә хәт йезипту, әмма техи җаваб кәлмәпту» деди.

Шиветсийә көчмәнләр идарисиниң абдуқадир вә униң аилисини хитайға қайтуруветиш қарари илгири кишилик һоқуқ тәшкилатлириниң қаршилиқиға учриған. Улар көчмәнләр даирилирини агаһландуруп, «һәр қандақ уйғурни хитайға қайтуруш уларниң из -дерәксиз йоқап кетиши, тән җазасиға учриши вә узун йиллиқ қамақ җазалириға һөкүм қилинишиға йол ачидиғанлиқи»ни тәкитлигән иди.

Хәлқара кәчүрүм тәшкилати шиветсийә шөбисиниң көчмәнләр ишлириға мәсул хадими мәдилайн сәйдлитс ханим чаршәнбә күни зияритимизни қобул қилип, көчмәнләр идарисиниң қарари илтимаси рәт қилинғанларни өз ичигә алған уйғурларға мунасивәтлик барлиқ сиясий панаһлиқ илтимаслириға ишләйдиғанлиқини билдүрди.

Мәдилайн сәйдлитс мундақ дәйду: «бу қарар панаһлиқ илтимаси рәт қилинип қайтурулуш қарар қилинған делоларниму өз ичигә алиду. Йәни қарар қайтурулуш алдида турған, әмма техи қайтурулмиған, қайтурулушни сақлап турған панаһланғучиларни өз ичигә алған барлиқ делоларға ишләйду. Лекин бу конкрет қандақ тәтбиқлиниду буниси маңа намәлум. Бәлки буниң тәпсилатини көчмәнләр идарисиниң ториға кирип издәп бақсам билишимиз мумкин. Буниңға даир җавабларни бәлки шу йәрдә тапалайсиз. У йәрдә болмиса көчмәнләр идарисиниң ахбарат ишханисиға телефон қилип сорисақ бәлки шулар җаваб бериду.»

Шиветсийә көчмәнләр идарисиниң қарари шиветсийәдә сиясий панаһлиққа илтимас қилип, нәтиҗисини сақлаватқан яки панаһлиқ илтимаси рәт қилинған қанчилик уйғурға тәсир көрситиду? биз шиветсийә көчмәнләр идарисигә телефон қилип, буниң җавабини елишқа тиришқан болсақму, лекин телефонимизни алидиған адәм чиқмиди. Хәлқара кәчүрүм тәшкилатидики мәдилайн сәйдлитсниң билдүрүшичә, буниң җавабини уларму билмәйдикән. У, өзлириниң пәқәт панаһлиқ илтимаси рәт қилинған бир аилини билидиғанлиқини билдүрди.

У мундақ дәйду: «буни билмидим. Чүнки, бизниң тәҗрибимиздин билишимизчә 2012‏-йили асасән барлиқ (уйғурлар)ниң қоғдиниш илтимаси қобул қилинған. Һазир пәқәт бирла аилиниң панаһлиқ илтимаси һәл болмай қалған иди. Әмди һазир уларму қайта сиясий панаһлиққа илтимас қилалайду. Демәк бу делому һазир қайта көрүп чиқиш басқучида. Униңдин башқа һәрқандақ бир мәнпий тәсиргә учриған бирәр делониң барлиқини билмәймән. Кишиләрдики һазирқи омумий қараш, илтимасни қобул қилиш яки қайтуруветиш йәнила көчмәнләр идарисиниң қолида, буниңға шулар қарар қилиду.»

Мәлум болушичә, көчмәнләр идариси сиясий панаһлиқ илтимаси рәт қилинған уйғурларни қайтуруш тохтитилипла қалмай, сиясий панаһлиқ илтимасиниң нәтиҗисини сақлап туруватқан уйғурларниң рәсмийитини беҗиришини тезләткән. Ситокһолмда олтурушлуқ номанҗан 2015‏-йилдин бери сиясий панаһлиқ илтимасиниң җавабини сақлап келиватқан. Униң чаршәнбә күни радийомизға билдүрүшичә, көчмәнләр идариси өткән җүмә күни униң адвокатиға номанҗан билән сиңлисиниң сиясий панаһлиқ илтимаси қобул қилинғанлиқини уқтурған.

Номанҗан: «шиветсийә ситокһолмда маңа 3 йил болди. 3 Йилниң яғи бир йерим йилда бизни бир қетимла сөһбәткә чақирип, 2 қетим бир йерим йилғичә чақирип бақмиған. Чүнки, биздә венгирийәниң доблини (киришнамиси ) бар иди. 2016‏-Йили 11-айниң 2‏-күни биринчи сөһбәткә чақирилдуқ. 6 Айдин кейин 2‏-сөһбәт болди. Униңдин кейин йәнә бир сөһбәт болди. Униңдин кейин өткән җүмә күни адвокатим бизгә елхәт йоллапту, мундақ көчмәнләр идариси алақилишип хәт әвәтиптикән. Бизгә (панаһлиқ) беридиған қарар чиқипту. Бизниң рәт қилинмиған, лекин бизниң доблин бар иди. Биринчи болуп венгирийәгә 2015‏-йили қачақ киргәнтуқ. Венгирийәдин киргәнликимиз үчүн бизни венгирийәгә қайтуруветимиз дәп 6 ай дәккә-дүккидә яшидуқ. Бир йерим йилдин кейин бу қанунму тохтитилди, венгирийәгә қайтурмаймиз, дәп. Чүнки венгирийәниң әһвали яхши әмәскәнтуқ. Шу қелип қалған пети илтимасимизға қайта қарап чиқидиған болуп сақлап кәттуқ.»

Шиветсийә көчмәнләр идарисиниң өткән һәптә чиқарған уқтурушида, кишилик һоқуқ тәшкилатлириниң тәминлигән учурлириға асасән уйғурларни қайтурушни тохтатқанлиқи, бу учурларда «уйғурларниң вәзийитиниң бәк начарлишип кәткәнлики көрситилгәнлики» ни тәкитлигән. Шиветсийә көчмәнләр идарисиниң баянатчиси фирансийә агентлиқиға бәргән баянатида, «бу қарар йәнә хитайға қайтурулуши қарар қилинған шинҗаңлиқ аз санлиқ милләтләргә иҗра қилинидиғанлиқи»ни билдүргән иди.

Пикирләр (0)
Share
Толуқ бәт