Uyghur akadémiyesi hey'iti türkiye parlaméntida muhim uchrishishlarni élip bardi

Ixtiyariy muxbirimiz erkin tarim
2019-01-21
Élxet
Pikir
Share
Print
Uyghur akadémiyesining re'isi doktor alimjan inayet, ijra'iye re'isi ablimit qaraxan ependiler türkiye büyük birlik partiyesining re'isi we parlamént ezasi mustafa destichi ependi bilen. 2019-Yili yanwar.
Uyghur akadémiyesining re'isi doktor alimjan inayet, ijra'iye re'isi ablimit qaraxan ependiler türkiye büyük birlik partiyesining re'isi we parlamént ezasi mustafa destichi ependi bilen. 2019-Yili yanwar.
RFA

Uyghur akadémiyesining re'isi, izmirdiki ege uniwérsitétining proféssori, doktor alimjan inayet bilen akadémiyening ijra'iye re'isi ablimit qaraxan ependi türkiye parlaménti insan heqliri komitétining ezasi, "Iyi", yeni "Yaxshi" partiyesining parlamént ezasi fahrettin yoqush ependi we büyük birlik partiyesining re'isi we parlamént ezasi mustafa destichi ependiler bilen ayrim-ayrim uchriship, Uyghurlarning ma'arip jehettiki bezi teleplirini yetküzdi.

Bulardin sirt mezkur hey'et yene türkiye aliy mekteplerni bashqurush idarisining mes'ulliri we türkiye parlaménti ma'arip komitétining mes'ulliri bilenmu uchriship, türkiyediki Uyghurlarning telep xétini sundi. Mezkur hey'et Uyghur diyarining hazirqi éghir weziyiti toghrisidimu melumat berdi. Proféssor alimjan inayet ependi bu heqte ziyaritimizni qobul qilip, Uyghur akadémiyesi élip barghan uchrishishlar heqqide melumat berdi.

Kéyinki yillarda, bolupmu 2014-yilidin 2016-yilighiche bolghan ariliqta türkiyege köp sanda Uyghur köchüp keldi. Bular ma'arip jehetti'e bezi qiyinchiliqlargha duchar bolmaqta. Uyghur akadémiyesining re'isi alimjan inayet ependi bu qétimqi enqere ziyaritide türkiyening munasiwetlik idare-jem'iyetlirige Uyghurlarning ma'arip jehette duch kéliwatqan qiyinchiliqliri heqqidiki telep xétini tapshurdi. Mezkur telep xette Uyghurlarning xitaydiki aliy mekteplerdin alghan diplomlirining türkiyede qobul qilinishi, türkiyede panahliq tiligen Uyghurlarning perzentlirining türkiyediki mekteplerge tizimlitishigha qulayliq yaritilip bérilishi we shundaqla türkiye hökümitining Uyghur diyaridiki jaza lagérlirigha qamalghan Uyghur ziyaliylirigha köngül bölüshi qatarliq mesililer bayan qilin'ghan.

Alimjan inayet ependi 18-yanwar küni türkiye parlaménti insan heqliri komitétining ezasi fahrettin yoqush ependi bilen uchriship, xitayda insaniy heq we hoquqliri depsendichilikige uchrap türkiyege kelgen Uyghurlarning türkiyediki oqush heqqidin toluq paydilinalishi kéreklikini, "Yaxshi" partiyesining buninggha yardem qilishi kéreklikini bayan qildi. Fahrettin yoqush ependi Uyghurlarning teleplirini anglighandin kéyin, Uyghurlarning qiyinchiliqlirini hel qilish üchün qolidin kelgenni qilidighanliqini bayan qilip, mundaq dédi: "Ma'arip komitétidin isma'il qonjuq ependi bilenmu körüshimen, men insan heq we hoquqliri komitétining ezasi bolush süpitim bilen qolumdin kelgenni qilimen. Bu iltimasinglarni köchmenler komitétighimu béringlar, hel qilishqa tirishayli."

Arqidin proféssor alimjan inayet ependi bilen ablimit qaraxan ependi parlamént ezasi, büyük birlik partiyesining re'isi mustafa destichi ependi bilen körüshüp, Uyghurlar duchar boluwatqan qiyinchiliqlarni anglatti we Uyghurlarning telepliri bayan qilin'ghan doklatni sundi. U Uyghurlarning bu qiyinchiliqliridin xewerdar ikenlikini, hel qildurush üchün qolidin kelgenni qilidighanliqini bayan qilip, mundaq dédi: "Xosh kélipsiler, silerni partiyemiz merkizide kütüwalghanliqim üchün köp xursen boldum. Partiyemizning ishiki her da'im sherqiy türkistanliq qérindashlirimizgha ochuq. Siz bayan qilip ötken qiyinchiliqlarning hemmisidin xewerdarmen. Bularni hel qilish üchün hazirghiche qolimizdin kelgenni qilduq, bundin kéyinmu qolimizdin kelgen tirishchanliqlarni körsitimiz. Sherqiy türkistan dewasi peqetla sherqiy türkistanliqlarning dewasila emes, belki bizning we türk dunyasiningmu dewasidur. Shunga men hem büyük birlik partiyesining re'isi we parlamént ezasi bolush süpitim bilen sherqiy türkistan mesiliside bizge chüshken wezipini orundashqa tiriship keldim, bundin kéyinmu wezipimizni ada qilishqa tirishimiz."

Türkiye ichki ishlar ministiri sulayman soylu ependining ötken hepte ijtima'iy taratqularda tarqatqan melumatlargha asaslan'ghanda türkiyede turush ruxsiti bilen turuwatqan Uyghurlarning sani 20 ming etrapida iken. Kéyinki yillarda Uyghurlarning türkiyediki sanining köpiyishige egiship Uyghurlar duchar boluwatqan qiyinchiliqlarmu köpiyishke bashlighan. Bolupmu jaza lagérliri mesilisi otturigha chiqqandin kéyin türkiyede oquwatqan Uyghur oqughuchilar, hetta magistirliq we doktorluq ilmiy unwani üchün oqumaqchi bolghanlarmu qiyinchiliqqa duchar bolushqa bashlighan. Uyghur akadémiyesining ijra'iye re'isi ablimit qaraxan ependi türkiyediki Uyghurlar duchar boluwatqan qiyinchiliqlarning hel bolush éhtimalining yuqiri ikenlikini bayan qildi.

Uyghur akadémiyesi 2009-yili 9 neper Uyghur ziyaliysi teripidin qurulghan bolup, her yili türlük témilarda ilmiy muhakime yighinliri chaqirghandin sirt, 2014-yilidin bügün'giche yaxshi oquwatqan Uyghur oqughuchigha oqush mukapati tarqitip kelmekte.

Toluq bet