"El jezire" téléwiziye qanilida sherqiy türkistan mesilisi heqqide so'al we jawab

Ixtiyariy muxbirimiz ömerjan
2013-11-28
Élxet
Pikir
Share
Print
Ekmeliddin éhsan oghli xitay tashqi ishlar ministirining mu'awinini teshkilatning jidde shehiridiki qarargahida kütüwaldi. 2010-Yili dékabir.
Ekmeliddin éhsan oghli xitay tashqi ishlar ministirining mu'awinini teshkilatning jidde shehiridiki qarargahida kütüwaldi. 2010-Yili dékabir.
RFA/Omerjan

2013-Yili27-noyabir kech sa'et 10 da, qatarning "El jezire" téléwiziye qanilida, "Xelq'ara islam hemkarliq teshkilati"ning bash katipi ekmeliddin éhsan oghlu bérma we an'goladiki musulmanlarning weziyiti toghriliq mexsus programmigha dewet qilin'ghan idi.

Programma otturisida, se'udi erebistanning jidde shehiridiki "Musulmanlar yashlar kulubi"ning terkibidiki" Türkistan komitéti" ning re'isi abduraxman ebu mensur söhbetke téléfon arqiliq ishtirak qildi we ekmeliddin éhsan oghlugha sherqiy türkistan mesilisi toghriliq muhim so'allarni qoydi.

Abduraxman ebu mensurning ekmeliddin éhsan oghlugha qoyghan so'ali

Abduraxman ebu mensur ekmeliddin éhsan oghlugha mundaq dep so'al qoydi:
- "Xelq'ara islam hemkarliq teshkilati" eslide merhum padishah feysel teripidin tesis qilin'ghan, tolimu janliq bir teshkilat idi. Hazirqi künde héch ish qilalmaydighan, bir quruq jihaz bolup qaldi. Siler néme üchün resmiy terepler bilenla munasiwet qurisiler, xelq teripidin teshkillen'gen teshkilat we jama'etler bilenmu munasiwet qurmaysiler? siler sherqiy türkistanni bilisiler, u yerdiki musulmanlar ikkidin artuq baligha ige bolalmaydu, ibadetlirini kengtasha qilalmaydu, ular xitayning zulumida yashawatidu, hetta ular özlirining ana tili bolghan Uyghur tilini öginishtinmu mehrum qalmaqta. Hörmetlik proféssor ekmeliddin éhsan oghlu janabliri! siz ürümchige bardingiz, u yerdiki zulumni öz közingiz bilen kördingiz, emma hazirghiche sherqiy türkistandiki musulmanlarning ehwali toghriliq héchqandaq bir bayanat élan qilmidingiz we Uyghur musulmanliri üchün hazirghiche héchbir ish qilmidingiz? néme üchün shundaq boluwatidu? buninggha néme dep jawab bérisiz?"

Proféssor ekmeliddin éhsan oghluning ebu mensurgha jawabi

Proféssor ekmeluddin éhsan oghlu abduraxman ebu mensurning so'alliridin ongaysizlan'ghanliqini chandurmasliqqa tirishqan bolsimu, yenila chandurup qoydi we bekmu ongaysizlandi. U mundaq dep jawab berdi:
‏- "'xelq'ara islam hemkarliq teshkilati' hökümetler bilenla munasiwet qurmaydu, belki her xil partiye we jama'etler bilenmu munasiwet baghlap kelmekte. Bolupmu bérma we filippin musulmanlirining mesiliside, ularning xelq tereptin teshkillen'gen jama'etliri bilen söhbetlishish arqiliq xéli köp ishlarni hel qilghan bolduq. Sherqiy türkistan mesilisige kelsek, rast, men sherqiy türkistanni ziyaret qildim, ürümchigiche bardim, u jaydiki musulmanlarning ehwalini közüm bilen kördüm, sherqiy türkistanda musulmanlargha qiliniwatqan zulumlargha shahit boldum. Bu yerge kelgendin kéyin bir qanche qétim bu mesilini otturigha qoyup birer qarar chiqirishqa tirishtim, sherqiy türkistanda körgen we anglighanlirim heqqide bayanat teyyarlighinimda, islam döletlirining wekillirining hemmisi birlishiwalghandekla 'mushu mesile heqqide söz achmisaq' dep turuwaldi. Hetta islam döletlirining bash elchilirini chaqirip, sherqiy türkistan toghriliq bir yighin échishqa qarar qilghinimda, ular manga 'sen némishqa shundaq qilisen? bundaq qilmighin' dep qarshi chiqti. Hörmetlik abduraxman ependi! siz méni héch ish qilmidi dep eyiblidingiz, siz méni yaki bu teshkilatni eyibleshtin awwal méning we bu teshkilatning némini qilalaydighanliqini we némige küchi yetmeydighanliqini bilishingiz lazim."

Toluq bet