Уйғур диярида җиддий әһвалларға тақабил туруш 1-дәриҗилик тәдбири йолға қоюлған

Мухбиримиз гүлчеһрә
2020-01-27
Елхәт
Пикир
Share
Принт
Хитайда «вухән вируси», йәни таҗсиман өпкә яллуғи вируси тарқилишқа башлиған. юқумлуқ кесәлдин сақлиниш кийими кийивалған хизмәтчи метрониң кириш еғизида көзитиватқан көрүнүш. 2020-Йили 26-январ, бейҗиң.
Хитайда «вухән вируси», йәни таҗсиман өпкә яллуғи вируси тарқилишқа башлиған. юқумлуқ кесәлдин сақлиниш кийими кийивалған хизмәтчи метрониң кириш еғизида көзитиватқан көрүнүш. 2020-Йили 26-январ, бейҗиң.
AP

Уйғур аптоном райони тәвәсидә, 1-айниң 23-күни «вухән вируси» билән юқумланған өпкә яллуғи дәп ениқ диягноз қоюлған вә сиртқи өлкиләрдин уйғур аптоном райониға киргән икки кесәллик байқалғаниди.

1-Айниң 25-күни, йеңи типтики таҗсиман вирус юқумиға тақабил туруш үчүн, уйғур аптоном райони еғир вә зор тасадипий аммиви сәһийә вәқәсигә қарита «җиддий әһвалларға тақабил туруш 1-дәриҗилик лайиһәси» ни йолға қойған. Шу күнниң өзидә уйғур диярида юқумдар көпәйгәнлики җәзмләштүрүлгән болуп, уйғур диярида юқумланғанлар җәмий 5 нәпәргә чиққан. Буниң 4 нәпири үрүмчидә, йәнә бири ғулҗида байқалған. Булардин башқа җиддий көзитиливатқанлар 204 нәпәргә йетидикән. Һазирғичә бу вирус сәвәблик өлгәнләр уйғур диярида техи көрүлмигән.

Уйғур дияриниң аммиви қатнаш вә авиатсийә учур суписидин мәлум болушичә, 27-январ күни, уйғур аптоном районидин башқа өлкиләргә биваситә қатнайдиған барлиқ һава вә таш йол қатниши пүтүнләй тохтитилған.

Ғулҗа шәһиридин башқа шәһәрләргә учидиған көпинчә айропиланлар тохтитип қоюлған. Үрүмчидин башқа шәһәрләргә қатнайдиған йолучи аптобус вә аптомобилларму әмәлдин қалдурулған.

Хәвәрләрдә көрситилишичә йәнә, мәктәп вә йәслиләрниң баһар байримилиқ тәтил мәзгили узартилған болуп, буниң қачан нормаллишидиғанлиқи әһвалға қарап кейинчә уқтурулидиғанлиқи тәкитләнгән.

Қазақистандики лагер шаһитлиридин бақитали нур, қазақистанниңму хәвәрлиридә вухән вирусиниң тәсирлириниң алдини елиш җиддийлики ипадилиниватқанлиқини билдүрди вә униң аңлишичә қазақистан тәрәп өткән һәптидин башлап хитай билән болған чеграни вақитлиқ тақиған икән.

«Шинҗаң гезити», «шинхуа агентлиқи» вә «тәңритағ тори» қатарлиқлар 26-январ аптоном районлуқ кесәлликниң алдини елиш-тизгинләш мәркизи җиддий әһвалларға тақабил туруш-биртәрәп қилиш ишханисиниң җиддий әһвалларға тақабил туруш 1-дәриҗилик лайиһәсини йолға қойғанлиқини хәвәр қилди.

Хәвәрдә көрситилишичә, тасадипий аммиви сәһийә вәқәсиниң характери, хәвп дәриҗиси, четилиш даирисигә асасән, тасадипий аммиви сәһийә вәқәси пәвқуладдә чоң (1-дәриҗилик), чоң (2-дәриҗилик), чоңрақ (3-дәриҗилик) вә адәттики (4-дәриҗилик) дәп төт дәриҗигә айрилидикән.

1-Дәриҗилик лайиһә йолға қоюлғандин кейин, көпчиликниң сиртқа чиқишни амал бар азайтиши, йепиқ, һава өтүшмәйдиған аммиви сорунлар вә адәм зич топлишидиған сорунларға бериштин сақлиниши керәк. Булардин башқа йәнә сиртқа чиққанда маска тақиши, юқумлиниш районидин қайтқан хадимлар билән учришишни амал бар азайтиши, вухән қатарлиқ юқумлиниш йүзбәргән җайларға бериш пиланини әмәлдин қалдуруши керәк икән. Һазир уйғур елидә мәхсус вухән вируси билән юқумланғанларни давалайдиған 16 дохтурхана бекитилгән болуп, униңдин башқа йәнә 212 диагноз қоюш нуқтиси бар икән.

Уйғур аптоном районлуқ һөкүмәт даирилириниң тарқатқан уқтуруш вә хәвәрлиридә гәрчә, сәһийә, маарип, аммиви қатнаш тармақлириниң-1 дәриҗилик тақабил туруш тәдбирлирини маслаштуруп иҗра қиливатқанлиқи көрситилгән вә 23-январғичә вухәндин йолучиларниң башқа өлкиләргә кириши чәклинип омумйүзлүк карантен башлинип болунғанлиқи ейтилған болсиму, әмма вухәндин уйғур елигә айропилан вә пойизларниң қатниши тохтимиған. Әнә шу сәвәблик, йәни тәдбирниң кечикип елинғанлиқи үчүн уйғур районида вухән вирусиниң тәсири аллибурун башлинип болғанлиқи уйғурлар арисида муназирә қилинмақта. Улар бу вирусниң уйғур дияриға болған хәтири вә ақивитиниң мөлчәрдин чоң болуш мумкинчилики оттуриға қоймақта.

«Үрүмчи кәчлик гезити» ниң 27-январ күни т307 қетимлиқ пойиз билән кәлгән йолучиларни издәш еланини тарқитиши, уйғурларниң әндишисиниң асассиз әмәсликини көрситип турмақта.

Хәвәрдә дейилишичә, үрүмчи шәһәрлик йеңи типтики таҗсиман вирус юқуми җиддий контрол мәркизиниң 26-январ учур тарқитишичә, даириләр 19-январ т307 қетимлиқ пойиз арқилиқ вучаң шәһиридин йолға чиққан бир йолучиға, 20-январ луңши вогзалидики тәкшүрүштә вухән вируси билән юқумлиниш диагнози қоған. Шу сәвәбтин даириләр мәзкур җиддий уқтурушни тарқитип, бу бимар билән учришиш еһтималлиқи болған кишиләрни агаһландурушқа мәҗбур болған. Уқтурушта илгири сүрүлүшичә, у олтуруп кәлгән 8-вагондикиләрниң вирус юқтурувелиш еһтималлиқи юқири икән, лекин хәвәрдә 8-вагонда қанчә адәм барлиқи, арисида қанчисиниң мувапиқ тәкшүрүштин өткәнлики һәққидә учур берилмигән.

Уйғур дияридин тарқитилидиған радийо-телевизийәләрдики хәвәрләрниң мутләқ күп қисим программа вә хәвәрлиридә, икки күндин буян кишиләрниң сиртқа чиқишни имкан қәдәр азайтип, алдини елиш вә қоғдинишни яхши қилишиниң интайин муһимлиқини тәкитлимәктә.

Уйғур дияридиму вухән вируси юқумдарлириниң байқалғанлиқи дәсләп ашкариланған һаман, йәни 24-январ күни биз мәхсус дуня сәһийә тәшкилатиға елхәт йоллап, уларниң уйғур дияридики юқум әһвалидин хәвәрдар болған болмиғанлиқи, мубада бу вирус милйонларчә инсан қамалған тазилиқ вә кесәлдин мудапиәлиниш шәрт-шараитлири болмиған лагерларға таралғанда немиләр йүз бериши мумкинлики, буниң алдини елишта қандақ тәдбир қолланмақчи болуватқанлиқи қатарлиқ соалларға җаваб беришни тәләп қилған идуқ. 25-январ дуня сәһийә тәшкилати соаллиримизға елхәт арқилиқ җаваб қайтурди. Гәрчә улар җавабида соаллиримизға конкрет җаваб бәрмигән болсиму әмма өзлириниң уйғур диярини өз ичигә алған пүтүн хитайниң юқумлиниш вәзийитидин хәвири барлиқи вә буларни давамлиқ көзитип туридиғанлиқини тәкитлигән.

Әлвәттә вухән вируси нөвәттә дуня характерлик җиддий аммиви сәһийә вәқәсидур. Униң характери, хәвп дәриҗиси, четилиш даириси һәққидә көз қараш мулаһизиләр йеңилинип турмақта, әмма техичә бу кесәлниң даваси тепилғини йоқ. Униң үстигә вухәндә вирус тарқилишқа башлап таки һөкүмәт рәсмий карантин тәдбири алғучә болған арилиқта, вухәндин айрилған кишиләрниң 5 милйонға йетидиғанлиқи ашкариланғандин кейин, вухән вируси пәйда қиливатқан сарасимә техиму күчәймәктә.

Харвард университетиниң хәлқирадиму алдинқи қатарда туридиған вирус тәтқиқатчилиридин доктор ерик феигил диң, йеқинқи күнләрдә мәзкур хәтәрлик вирус һәққидики тәтқиқат вә мөлчәрлирини өзиниң тивиттирида елан қилип бәлгилик диққәт қозғиди. Униң тәтқиқат йәкүни бойичә ейтқанда, вухән вируси сарстин 8 һәссә тез тарқайдикән, һәтта бәлким 1918-йили тарқалған испан зукимидин қалса алдинқи йүз йилда инсанлар арисида әң тез тарқалған кесәл болуп чиқиши мумкинчилики бар икән.

Чәтәлләрдики уйғурлар иҗтимаий таратқулиридики мулаһизиләрдә, вухән вирусиниң тарқилиши өткән йили 12-айниң оттурилиридин башланған болсиму хитай һөкүмити һәқиқий реаллиқни йошурғанлиқи сәвәбидин вирустин юқумланған нурғун вухәнликләрниң дуняниң һәр тәрипигә тарап кәткәнлики, шуңа америка, японийә, явропа иттипақи қатарлиқ дөләтләрдә бу вируслар көрүлүшкә башлиқи көрситилип, «буниңдин хитай коммунист һөкүмитиниң инсанийәт үчүн нәқәдәр хәтәрлик һакимийәт икәнликини вә хитай юқири дәриҗилик әмәлдарлириниң рәзилликини көрүвалғили болиду» дегән әйибләшләр оттуриға қоюлди. Уйғур тор қолланғучилири юқумлинишниң уйғур диярида тарқилиш, кеңийиш хәвп-хәтирини төвән чәккә чүшүрүш үчүн алдини елиш-тизгинләшни күчәйтиш керәкликини, уйғур дияриға хитайдин келиватқан, вухәнгә кирип-чиққан кишиләргә қарита қаттиқ башқуруш, тизгинләшни йолға қоюш керәкликини тәкитлимәктә.

Америкадики теббий пәнләр мутәхәссиси мәмәт имин әпәндиниң тәтқиқатларға асасән йәкүнлишичә, вухән вируси, яки вухән өпкә яллуғи вируси, вә яки «таҗсиман вирус» билән юқумланғучида 15 күнгә қәдәр кесәллик аламәтлириниң көрүлмәслики мумкин болуп, һазир бу кесәлниң әң юқири юқум басқучи техи кәлмигән, һазирқи пәрәзләрдә бу кесәл, бәлким 3-айларда юқири пәллигә йетиши, 5-айларда контрол болуши мумкин дәп қаралмақтикән.

Гәрчә муһаҗирәттики уйғурлар, уйғур диярида хитай һөкүмитиниң кесәл тарқилишидин мудапиә көрүш тәдбирлириниң арқида қелиши, хәлқниң кесәлгә болған чүшәнчә вә еңиниң төвән болуши, еһтияҗлиқ мудапиәлиниш үскүнилириниң кәмчиллики, кесәл көрситиш вә давалиниш шараитлириниң начар болушидәк сәвәбләр билән уйғурларниң көпләп бу вирустин юқумлиниш еһтималидин чоңқур әндишигә патқан. Әмма, иҗтимаий таратқуларда уйғур дияридин тарқиливатқан бирқисим видейолардин, уйғурларниң йәнила өз-өзини қутқузуш вә өз-ара ғәмхорлуқ қилиш әнәнисини давамлаштуруп, маскиға охшаш мудапиәлиниш үскүнилирини сәпләш, кесәлдин мудапиәлиниш тәдбирлирини өгиништә өзлүкидин аммиви хизмәтләрниң давам қиливатқанлиқиму намаян болмақта.

Пикирләр (0)
Share
Толуқ бәт