Xitay xongkongdiki namayishning bashqa ölkilerge tesir körsitishidin ensirimekte

Ixtiyariy muxbirimiz ekrem
2019-07-02
Élxet
Pikir
Share
Print
Xongkongda yüz bergen milyon kishilik namayishni basturushqa kelgen saqchilar. 2019-Yili 2-iyul.
Xongkongda yüz bergen milyon kishilik namayishni basturushqa kelgen saqchilar. 2019-Yili 2-iyul.
AP

Uyghur aptonom rayonluq jama'et xewpsizlik nazaritining mexpiy höjjiti xongkong uchur wasitiliride keng tarqalghan.

"Firansiye awazi" ning 2-iyuldiki xewiridin melum bolushiche, xitay jama'et xewpsizlik ministirliqi chaqirghan, Uyghur aptonom rayonluq jama'et xewpsizlik nazariti teripidin tarqalghan bir mexpiy yighinning "Muqimliqni saqlash qomandanliq shtabining mexsus yolyoruqi" namliq höjjiti bügün xongkongluq muxbir yu shuji teripidin ijtima'iy taratqularda ashkarilan'ghan. Höjjette Uyghur diyaridiki jaza lagérliri toghrisidiki uchurlargha orun bérilgen-bérilmigenliki téxi melum bolmisimu, yighin'gha siyasiy weziyiti intayin éghir bolghan Uyghur diyaridiki qanun organlirining qatnashqanliqi, xongkongdiki namayishning xitayning ichkiri ölkilirige tesir körsitishidin xitay hakimiyitining endishige chüshkenliki ipade qilin'ghan.

Bu mexpiy höjjettin melum bolushiche, 6-ayning 12-küni xitay hökümiti neq meydan sin körünüshi usulida bir ichki yighin chaqirghan. Uyghur aptonom rayonluq jama'et xewpsizlik nazariti jinayi ishlar razwédka bash etritining qomandani zéng shiyenjyang yighinda söz qilip: "Amérika bilen xitay otturisidiki soda urushining yuqiri pellige chiqishigha egiship, shundaqla xongkongdiki qachqunlar nizamigha tüzitish kirgüzüshke qarshi 6-ayning 9-küni yüz bergen 3-qétimliq namayish seweblik, qarshiliq heriketlirini tizginlesh kölimining yenimu bir qedem kéngiyidighanliqi, herqaysi jama'et xewpsizlik organlirining xongkongning ichkirige, chégra sirtining chégra ichige tesir körsitishining qet'iy aldini élishi lazim" liqini bayan qilghan.

Bu yighin 12-iyun xongkongda yüz bergen milyon kishilik namayishta saqchilar bilen namayishchilar arisida toqunush yüz bergen waqitqa toghra kelgen. Yighinda söz qilghan xitay jama'et xewpsizlik ministirliqining mu'awin bashliqi shü genlo "Amérikining bésimi junggoning siyasiy bixeterlikige tesir körsitidighan eng chong tashqi amilgha aylandi" dégenlerni tilgha alghan.

Mezkur höjjette tilgha élinishiche, 6-ayning 9-küni xongkongda yüz bergen zor namayishta "Amérika we bashqa gherb küchlirining arilishishi, perde arqisida pilanlishi we qollishi zor rol oynighan. Qachqunlar nizamigha tüzitish kirgüzüsh awazgha qoyulghanda, namayishning kölimi téximu zoriyidiken. Buning üchün herqaysi jama'et xewpsizlik organliri ijtima'iy taratqulardiki uchurlarning tarqilish kölimining kéngiyip kétishining we xongkong hem bashqa tashqi küchlerning ichkirining siyasiy bixeterlikige tesir körsitishining mutleq aldini élish, sezgürlükni eng yüksek pellige chiqirishi kérek" keng.

Gérmaniyediki Uyghur jama'et erbabi ablimit tursun ependi bu heqte toxtalghanda, xitay hakimiyitining yüz bergen herqandaq bir weqeni öz hakimiyitining xataliqidin körmey, belki bashqilarning tesirige, suyiqestige artip baha béridighan en'enisi barliqini, xongkongdiki namayishning xitaydimu qarshiliq dolqunlirini qozghishidin qattiq ensireydighanliqini tilgha aldi.

Melum bolghinidek, xitay hökümiti kommunistik partiye qurulghanliqining 98 yilliqini, xongkongni qayturup alghanliqining 22 yilliqini xatirilewatqan 7-ayning 1-küni xongkongda yene bir qétim zor namayish yüz berdi. Xongkong memuriy hökümiti bu künni hökümet binasi aldidiki kengri meydanda bayraq chiqirip xatirileshke muweppeq bolalmighan. Chünki xongkongluq namayishchilar hökümet binasi etrapini qaq seherdin bashlapla bésiwalghan. Bina ichide ötküzülgen murasimdimu xatirjemlik bolmighan. "Qachqunlar nizamigha tüzitish kirgüzüsh emeldin qaldurulsun! lin yu'é hoquqidin istépa bersun!" dégen sho'arlar towlinip murasim keypiyatini buzghan. Namayishchilar saqchilarning qattiq tirkishishini meghlup qilip, shu küni kech qanun turghuzush komitétigha bésip kirgen. 12-Iyundiki sürkilishte 30 kishi qolgha élin'ghan, bu qétim qanche kishining qolgha élin'ghanliqi melum emes. Emma 3 neper yash "Qachqunlar nizamigha tüzitish kirgüzüsh" ke qarshi iradilirini bildürüsh yüzisidin özini öltürüwalghan.

Gollandiyediki Uyghur siyasiy pa'aliyetchilerdin zeynidin tursun ependi bu toghrisida toxtalghanda, xongkongluqlarning Uyghurlar we tibetlerning béshigha kelgen éghir künlerni körmeslik üchün heriketke ötkenlikini ilgiri sürdi.

"Gérmaniye awazi" ning 2-iyuldiki xewiride tilgha élinishiche, "Xitay merkizi komitéti xongkong-a'umin bölümi" 7-ayning 2-küni xongkongluq namayishchilarning qanun turghuzush komitétigha bésip kirish weqesige qarita ipade bildürüp "Xongkong alahide rayonluq hökümetni we saqchilarning qanun'gha asasen bu weqeni bir terep qilishini qet'iy qollaydighanliqini" jakarlighan.

7-Ayning 2-küni en'gliye hökümitimu bayanat élan qilip, xitay hökümitini "Xitay en'gliye ortaq bayanati" gha hörmet qilmisa, éghir aqiwet kélip chiqidighanliqi bilen agahlandurghan hemde en'gliyening xongkong xelqini qollaydighanliqini bildürgen.

Xitay tashqi ishlar ministirliqi 2-iyul en'gliyege naraziliq bildürüp, en'gliyening "Xongkongning ishlirigha herqandaq shekilde arilashmasliqi kérek" likini tilgha alghan. Xitay tashqi ishlar ministirliqining bayanatchisi yan shu'ang sözide, xongkongning ishlirining pütünley xitayning ichki ishi ikenlikini, herqandaq dölet, teshkilat yaki shexsning arilishish hoquqi yoqlighini, xitayning herqandaq tashqi küchlerning arilishishigha qarshi turush meydanining qet'iy tewrenmeydighanliqini tekitligen. U sözide yene, en'gliyeni "Éghzigha kelgenni biljirlidi" dep eyiblep, en'gliyening bayanatigha qarita xitayning "Intayin narazi bolghanliqini we qet'iy qarshi turidighanliqini" bildürgen.

Toluq bet