Хитай һөкүмитиниң хоңкоңда давамлишиватқан наразилиқ һәрикитигә қандақ тәдбир қоллиниши диққәт қозғимақта

Мухбиримиз меһрибан
2019-08-13
Елхәт
Пикир
Share
Принт
Сақчиларниң хоңкоңдики намайишчи оқуғучиларни көздин яш аққузуш бомбиси, резинкә оқларни атқан вә тутқун қилған. 2019-Йили 13-авғуст.
Сақчиларниң хоңкоңдики намайишчи оқуғучиларни көздин яш аққузуш бомбиси, резинкә оқларни атқан вә тутқун қилған. 2019-Йили 13-авғуст.
AP

2019-Йил 6-айниң 9-күни хоңкоңда башланған «қачқунларни өткүзүп бериш қануни» ға қарши наразилиқ намайишиниң җиддийләшкән тәрәққияти диққәт қозғимақта. Икки айдин буян хитай һөкүмити хоңкоңда давамлишиватқан наразилиқ намайишиға үзлүксиз қаттиқ позитсийәсидә болған. Хитай баянатлирида хоңкоңларниң намайишини «чәтәл күчлириниң қутратқулуқи бар бөлгүнчилик» қалпиқи билән әйибләп, хоңкоң валийлиқиниң намайишчиларға күч ишлитишини қоллап кәлгән иди. Болупму хитайниң 12‏-авғусттики баянатида, намайишчиларни «зораванлиқ» вә «террорлуқниң көтүрүши» дегәндәк қалпақлар билән әйиблиши, хоңкоң вәзийитини көзәткүчиләрдә ‹хитай һөкүмити намайишчиларни қораллиқ бастурушқа баһанә издәватиду' дегән әндишини күчәйтти.

Хоңкоңда давамлишиватқан «қачқунларни өткүзүп бериш қануни» ға наразилиқ билдүрүш һәрикитигә қарита, хитайниң хоңкоң-макав ишханиси 12‏-авғуст күни баянат елан қилип, бу һәрикәтни «еғир зораванлиқ җинайити шәкилләндүрүшкә урунуш» вә «террорлуқ баш көтүрүшкә башлиған һәрикәт» дәп әйиблиди. Икки айдин буян хитай һөкүмәт таратқулириму хоңкоңлуқларниң наразилиқ намайишини «чәтәл күчлириниң қутратқулуқидин қозғалған», «хоңкоңни хитай дөлитидин айрип мустәқил болушқа урунуш һәрикити» дегәндәк сөзләр билән әйибләп кәлмәктә.

Әмма ройтерс, чнн телевизийәси, америка авази, б б с қатарлиқ ғәрб мустәқил хәвәр агентлиқлирида «хоңкоңлуқларниң наразилиқ намайиши «хоңкоңлуқларниң кишилик қиммәт қаришиниң намаян қилиниши», «хоңкоңлуқларниң әркинлик вә демократийә» ни тәләп қилиш һәрикити, дәп тәрипләнди.

Ғәрбтики мустәқил таратқуларниң тәпсилатлирида хитай һөкүмитиниң хоңкоң сияситини үзлүксиз көзитип келиватқан вәзийәт анализчилири вә кишилик һоқуқ паалийәтчилириниң қарашлири нәқил елинип, хитай һөкүмитиниң 1997-йили хоңкоңниң игидарчилиқ һоқуқини әнглийәдин өткүзүвалған чағда қол қойған «хоңкоңда бир дөләт икки хил түзүм сиясити йолға қоюлиду, бу хил башқуруш механизми 50 йилғичә өзгәрмәйду» дегән вәдисигә аридин 20 йил өтүпла әмәл қилмайватқанлиқи тәнқидләнди.

Б б к агентлиқиниң 12-авғусттики хәвиридә хитай һөкүмитиниң дөләт зораванлиқ механизми арқилиқ, хоңкоңлуқларниң наразилиқ һәрикитини бастурушқа тәйярлиниватқанлиқи һәққидики учурларғиму орун берилди. Тәпсилатта илгири сүрүлүшичә, хитай һөкүмитиниң икки айдин буян, өз тәшвиқатлири арқилиқ хитай қуруқлуқидики пуқралириға хоңкоңдики намайишчиларни қарилайдиған тәшвиқатларни күчәйтиш, гуаңдуң өлкисидә һәрбий маневир өткүзүш, хоңкоңға йеқин шенҗен чеграсиға қораллиқ сақчи қисми намида қошун топлаш, хитай сақчилирини хоңкоң сақчилири сияқида ясандуруп, намайишчи амма арисиға қошуветиш, сақчиларниң намайишчи оқуғучиларни көздин яш аққузуш бомбиси, резинкә оқларни етиш арқилиқ тарқитишиға буйруқ бериш, намайишчиларни «қалаймиқанчилиқ туғдурди» дегәндәк баһаниләрдә тутқун қилиши қатарлиқ әһваллар ашкариланди.

Америка авазиниң 13-авғусттики хәвәрлиридин мәлум болушичә, хоңкоңда давамлишиватқан наразилиқ намайишиниң хоңкоң сақчилири тәрипидин зораванлиқ васитилирини қоллинип бастурулушиға қарита, хоңкоңда һәр саһә, һәр қатламлардики амминиң намайиш қиливатқан хоңкоң яшлирини қоллап намайиш қилиш, һөкүмәт билән һәмкарлашмаслиқ һәрикәтлириму елип берилған.

Мәлум болушичә, 12-авғуст дүшәнбә күни миңлиған намайишчи хоңкоң хәлқара айродромиға топлинип, сақчиларниң зораванлиқиға наразилиқ билдүргән. Хоңкоң һөкүмити шу күни пүтүн айропилан қатнишини бикар қилип, йолучиларниң айродромни дәрһал бошитишини тәләп қилған.

13-Авғуст күнидики америка авазиниң хәвиридин мәлум болушичә, хоңкоңда давамлишиватқан наразилиқ намайиши вә һөкүмәткә һәмкарлашмаслиқ һәрикити сәвәблик 12-авғусттин башлап хоңкоң айродромида бир қанчә нөвәтлик айропилан учуштин тохтиған, 13-авғуст күнигә кәлгәндә хоңкоң айродромида сирттин кәлгән айропиланлар қоналиған болсиму, әмма хоңкоңдин сиртқа учидиған барлиқ айропиланлар учуштин тохтиған.

Барғанчә җиддийлишиватқан хоңкоң вәзийитигә қарита, вәзийәт анализчилириниң қаришичә, нөвәттә хитай һөкүмитиниң хоңкоңлуқларниң наразилиқ намайишни «террорлуқ» вә» зораванлиқ» қа бағлап, намайишчиларни бастуруши еһтималлиққа йеқин икән.

Хоңкоң вәзийитини йеқиндин көзитип келиватқан вәзийәт анализчиси чен покуң әпәнди хитай баянатчисиниң хоңкуңдики наразилиқ һәрикитини «зораванлиққа урунуш», «террорлуқ түсини алған һәрикәт» дәп тәриплишини, хитай һөкүмитиниң һазирға қәдәр уйғур, тибәт районидики һәрқандақ наразилиқ һәрикәтлирини изчил һалда «террорлуқ» қа бағлап бастуруп келиватқан әндизисини хоңкоңдики наразилиқ һәрикитигә тунҗи қетим бағлиши дәп чүшинишкә болидиғанлиқини билдүрди

Чен покуң әпәнди хоңкоңда башланған «қачқунларни өткүзүп бериш қануни» ға қарши наразилиқ намайишиниң немә үчүн 2 айдин буян давамлишишиниң сәвәби һәққидиму өз қаришини оттуриға қойди.

Униң қаришичә, хоңкоң яшлириниң «қачқунларни өткүзүп бериш қануни» ға қаршилиқ билдүрүшиниң сәвәби, әмәлийәттә хоңкоң хитайға қайтурулғандин буян, хоңкоңда кишилик һоқуқ вәзийитидә чекиниш йүз бәргәнлики сәвәб болған. Болупму ши җинпиң тәхткә чиққандин буян хоңкоңдики хитай қуруқлуқидин пәрқлиқ болған түзүмдә қаттиқ чекиниш болған.

Чен покуң әпәнди йәнә хитай һөкүмитиниң 2 айдин буян хоңкоңдики наразилиқ намайишини қорал күчи билән бастуруш қарарини алмаслиқи һәққидиму тохтилип, буни хоңкоңниң хәлқарадики сода мәркәзлириниң бири болуши вә хитай иқтисадидики муһим истратегийәлик орни қатарлиқ көп хил амиллардин издәш керәкликиниму әскәртип өтти.

Әмма америка уйғур бирләшмисиниң рәиси елшат һәсән әпәндиниң қаришичә, бәзи анализчилар хоңкоңниң хәлқара содидики муһим иқтисадий орни вә хәлқараниң хоңкоң вәзийитигә болған җиддий диққити қатарлиқ амилларни тәкитләп, хитай һөкүмитиниң хоңкоңға қарита бастуруш тәдбирлири қоллиништа иккилиниватқанлиқини илгири сүрди. Әмма униң қаришичә, хитайдәк мустәбит һөкүмәтниң өз мәнпәәти үчүн хоңкоңға қарита һәрқандақ бастуруш тәдбирни қоллинишини тамамән мумкин дәп қарашқа болидикән

Елшат һәсән әпәнди нөвәттә хитай һөкүмитиниң хоңкоңлуқларниң наразилиқ һәрикитигә «қалаймиқанчилиқ туғдуруш, террорлуқ қилиш» дегәндәк қалпақларни кийдүрүшиниң өзи, униң хоңкуңдики наразилиқни әң қисқа вақит ичидә тинчитиш мәқситигә йетишкә урунуш үчүн икәнликини тәкитлиди. У буниң үчүн хитай һөкүмитиниң 1997-йилдики «5-феврал ғулҗа вәқәси», 2009-йилдики «5-июл үрүмчи вәқәси», вә 1989-йилдики 4-июн тйәнәнмен оқуғучилар һәрикити» қатарлиқларни бастуруши қатарлиқ һәрикәтлирини нәқил елип өтти.

Пикирләр (0)
Share
Толуқ бәт