Ghulamidin paxtaning hayati (3): paxta a'ilisidiki 14 yilliq judaliq

Muxbirimiz qutlan
2017-05-23
Élxet
Pikir
Share
Print

Ghulamidin paxta ependi özining qeshqerdiki baliliq hayatini esliginide 1930-yillarning otturilirida dadisi exmet paxtaning iz-déreksiz ghayib bolghanliqidek a'ile paji'esini esla untumaydu.

14 Yilliq judaliqtin kéyin, yeni 1950-yillarning bashlirida yigitlik quramigha yetken ghulamidin paxta dadisi bilen istanbulda körüshkinide bu judaliqning siri andin ashkara bolidu.

Ghulamidin ependining dadisidin anglighanlirigha qarighanda, eyni waqitta qeshqer dotiyi teripidin tutqun qilin'ghan exmet paxta kéchide mexpiy halda yeken'ge élip bérilidu. Ikkinchi küni tang seherde ölüm xéti késilgen 6 neper Uyghur mehbus yekendiki xitay eskerlirining gazarmisida mexpiy halda ölümge buyrulidu. Qilichini yalingachlighan jallat ölüm jazasini ijra qilishqa bashlighan ashu mudhish deqiqide exmet paxta tasadipiy halda ölümdin qutulup qalidu.

Exmet paxtaning kéyinche oghli ghulamidin ependige eslep bérishiche, yekendiki xitay eskerliri turushluq herbiy gazarmining qomandani eyni zamanda aqsuda esker bashliqi bolup turghan bir xitay ofitsér iken. Shu yilliri aqsuda turushluq xitay eskerlirige bérilidighan ma'ash üzülüp qalghanda, u aqsu wilayetlik merkiziy bankining bashliqliq wezipisini ötewatqan exmet paxtadin qerz sorighan iken. Esker bashliqining telipini ret qilishqa amalsiz qalghan banka bashliqi exmet paxta ulargha qerz bérip turidu. Aridin birqanche yil ötüp, ölüm jazasigha buyrulghan exmet paxta yeken'ge élip bérilip, jazani ijra qilidighan meydanda héliqi xitay ofitsér uni tonup qalidu. Shuning bilen u eskerlirige buyruq bérip, exmet paxtani chépish buyruqini toxtitip alidu.

Xitay ofitsér exmet paxtani ayrim bir xanige bashlap kirip, uning néme sewebtin tutulup, ölüm jazasigha buyrulghanliqining sewebini soraydu. Buning sewebini exmet paxtaning özimu chüshendürüp bérelmeydu. Xitay ofitsér özining shexsiy munasiwet torigha tayinip axiri exmet paxtagha bérilgen ölüm jazasining nenjingdiki gomindang hökümiti yaki ürümchidiki militarist hakimiyitidin emes, belki qizil moskwadin kelgenlikini bilidu.

U exmet paxtani qoyup béridighanliqini éytidu, emma uning derhal, yeni shu künning özide hindistan'gha yoshurunche qéchip kétishini, chet'eldin ikkinchi qaytip kelmeslikini shert qilidu.

Shundaq qilip, ölümdin qutulghan exmet paxta eski chapan'gha urunup, qaghiliq kökyar yoli bilen hindistan'gha qachidu. Nechche on kün kéchisi yol méngip, kündüzi mökünüp, axiri hindistan tewesige ötüp kétidu. Hindistanda ikki ayche sergerdan bolup yürgen exmet paxta axiri bir tonushining yardimi we qerz bérip turushi bilen u yerdin se'udi erebistan'gha kétidu.

Exmet paxtani yeken'ge élip barghan mepikesh shu waqitning özide qeshqerge qaytip, toqquzaq hilakodiki paxta a'ilisige baridu we exmet paxtaning yekende qetle qilin'ghanliq xewirini yetküzidu. Shuningdin kéyin exmet paxtaning qeshqerdiki a'ile tawabi'atliri uni yekende öltürüwétilgen, dep bilidu. Hetta oghli ghulamidin paxtamu taki 1940-yillarning axirighiche dadisining hayat ikenlikini esla bilmeydu.

Aridin on yillarche waqit ötüp, ili inqilabining netijiside ürümchide ölkilik birleshme hökümet qurulidu. 1947-Yilining aldinqi yérimida ölkilik birleshme hökümet mexsus tekshürüsh we saylamgha nazaretchilik qilish xizmet guruppisi teshkillep jenubqa ewetidu. Mezkur guruppining terkibide qeshqerge kelgen muhemmet'imin bughraning xanimi amine bughra tasadipiy bir pursette yash ghulamidin paxtagha dadisining hayat ikenliki heqqidiki uchurni béridu.

Etisi amine bughra exmet paxtaning istanbuldin ewetken süriti bilen mektupini élip ghulamidin paxta soda qiliwatqan dukan'gha kélidu. Dadisining istanbulda chüshken süriti bilen ewetken xétini körgen ghulamidin paxta dadisining hayat ikenlikige resmiy ishinidu.

1946-Yili ili inqilabchiliri bilen gomindang hökümiti "11 Maddiliq tinchliq bitimi" ge imza qoyghandin kéyin, ürümchide ölkilik birleshme hökümet qurulidu. Ölkilik hökümetning hey'iti, qoshumche ölkilik temirat nazaritining naziri bolup teyinlen'gen muhemmet'imin bughra istanbuldiki exmet paxtagha mektup ewetip, uning weten'ge qaytip, yéngi qurulghan muxtariyet hökümitide wezipe élishini, öz xelqi üchün xizmet qilidighan pursetning yétip kelgenlikini bildüridu. Exmet paxtamu muhemmet'imin bughraning mektupigha jawab mektup yézip, yéngi qurulghan birleshme hökümetni qutlaydu.

Yash ghulamidin bu xewerdin kéyin derhal türkiyediki dadisigha xet yazidu. Uzun ötmey dadisi exmet paxtadin jawab xet kélidu we oghli ghulamidinning oqush üchün türkiyege kélishini teklip qilidu.

Toluq bet