Вәтинигә қайтқан роһ: мәрһум һүсән һәсән әпәндиниң һаят баяни (7)

Мухбиримиз қутлан
2017-05-02
Елхәт
Пикир
Share
Принт
Мәрһум һүсән һәсән әпәнди һаятиниң ахирқи йилида. 2013-Йили, германийә.
Мәрһум һүсән һәсән әпәнди һаятиниң ахирқи йилида. 2013-Йили, германийә.
RFA/Qutlan

Мән ахири австралийәдики вийетнамлиқ тонушумниң хуҗимин шәһиридики дости билән алақилишип, балиларни камбоджаға йолға селиш қарариға кәлдим.

Һәммә ишни улар билән дейишип, бир балини вийетнам чеграсидин сақ-саламәт камбоджаға өткүзүп бәрсә 1500 доллар беришкә пүтүштүм. Қараңғу чүшкәндә йолға чиқтуқ. Йол бойи ямғур яғди. 4-5 Саәт йол меңип ахири миң бир тәстә чеграға кәлдуқ. Әпсус, бу йәрдә йол башлашқа дейишкән йәрлик вийетнамлиқ билән тепишалмидуқ. ямғур пәқәтла тохтимиди. Амалсиз кәйнимизгә қайтип таң атарға йеқин хуҗимин шәһиригә қайтип кәлдуқ.

Мән бихәтәрликни ойлишип йәнә меһманханини йөткивәттим һәмдә 3 балиға башқа рәңдики кийимләрни кийдүрдүм. Өзүмму кийимимни йөткивалдим. Әтиси вийетнамлиқ киши башқа бир пилан түзди. У сәй-көктат тошуйдиған бир сандуқ машина тепип кәлди. Ичигә бизниң 3 уйғур бала билән мусабиқә мотсиклити һәйдәйдиған 3 вийетнамлиқни орунлаштурди. Андин машининиң козупини қулуплап, чеграға қарап йолға чиқтуқ. Мән һелиқи вийетнамлиқ билән таксида маңдим.

Чеграға йетип барғандин кейин машининиң козупини ечип, 3 мотсиклитлиқ вийетнамлиқниң кәйнигә 3 уйғур балини олтурғузуп, бешиға ниқаб кийдүрдуқ. Мән һелиқи 3 вийетнамлиқниң һәр биригә 2 миң доллардин нәқ пул бәрдим. Қалған пулларни 3 уйғур балиға бөлүп бәрдим. Улар бириниң кәйнидин бири ғуюлдиғиничә йолға чиқип, чеградин бөсүп өтүш үчүн атланди. Қоюқ орманлиқ ичидә мотсиклитниң авазидин башқа аваз аңланмайтти. Мән һелиқи вийетнамлиқ киши билән йерим саәт сақлап турғандин кейин улардин телефон кәлди. Улар чеградин сақ-саламәт өтүпту.

Шундақ қилип шу кечиси мән йәнә хуҗимин шәһиригә қайтип кәлдим. Икки кечә уйқусиз, қаттиқ чарчап кәткән болсамму, дәм алмастин удул хуҗимин шәһиридики қанунсиз чеградин киргәнләрни тутуп туруш орниға бардим. Өзүмниң дуня уйғур қурултийи тәрипидин әвәтилгәнликимни, бу йәрдә тутуп турулуватқан 3 уйғур балини қоюп беришни тәләп қилдим. Әмма улар қопаллиқ билән: «бу йәрдә ундақ адәмләр йоқ, хата учур әпсиләр, чиқип кетиң!» дәп мәҗбурий сиртқа һәйдәп чиқиривәтти. Әслидә уларни хитайға қайтурувәткән икән!

Консулхана мени машиниси билән хуҗимин айродромиға елип чиқип, шу күнила австралийәгә йолға селивәтти.

Мән австралийәгә қайтип кәлгәндин кейин, камбоджадики балилар билән алақилишип турдум. Пеномпендики б д т ишханисида хизмәт қилидиған аял маңа бу йәрдә панаһлиқ илтиҗаси қилған 22 нәпәр уйғурниң материялини әвәтип бәрди. Камбоджаға дәсләптә 3 балини мувәппәқийәтлик өткүзгәндин кейин, биз йәнә һелиқи вийетнамлиқ киши билән алақилишип, қачақ йоллар билән пул берип, қалған он нәччә уйғурни камбоджаға оңушлуқ елип чиққан идуқ.

Мән мушу материялни көтүрүп австралийә көчмәнләр идариси билән сөзләштим. Улар бир айдин, бир йерим айғичә дәсләптә 7 уйғур мусапирни қобул қилалайдиғанлиқини ейтти. Қалғанлириниң ишини һәл қилиш үчүн австралийә пайтәхти канберраға берип, бу йәрдики америка әлчиханиси, әнглийә әлчиханиси, түркийә әлчиханиси вә башқа ғәрб әллириниң әлчиханилири билән бир-бирләп көрүштүм.

Бирдәмдила 12-ай кирди. Биз камбоджадики балилар таки үчинчи бир демократик дөләткә беривалғучә уларниң хәвирини мәтбуаттин йошурун тутушни қарар қилдуқ.

12-Айниң 19-күни шу вақиттики хитайниң муавин дөләт рәиси ши җинпиң камбоджаға кәлди. Аңлисақ камбоджа билән бир милярд 200 милйон долларлиқ сода тохтами түзүпту. Арқидин узун өтмәйла хитайниң һәрбий айропилани камбоджаға келип, пүтүн дуняниң көз алдида бу 22 уйғурни хитайға қайтуруп кәтти.

Мән шу вақитта камбоджаға өзүм йәнә бир қетим бериш қарариға кәлдим. Ойлимиған йәрдин әтә йолға чиқимән дәп тәйярлинип турғанда хитайниң һәрбий айропилани камбоджадики балиларни қайтуруп кәтти. Бу мениң һаятимдики әң ахирқи бир әпсуслуқ болуп қалди. Биз уларни қутулдуруп қалалмидуқ…

--------------
Аңлармән достлар, мәрһум һүсән әпәндиниң өз һаятидин бәргән баянлири бу йәрдә ахирлашти, әмма униң һаятиға яндашқан көплигән һекайиләр техи түгимиди.

Мәрһум германийәдә давалиниватқан күнлиридә, йәни һаятиниң әң ахирқи йилида өзиниң әйни вақитта немә сәвәбтин вәтәнни тәрк етип чәтәлгә чиқип кәткәнлики һәққидә тәпсилий мәлумат бәргән иди.

У вәтән вә униң уқуми, ана тупрақта киндик қени төкүлгән һәр бир инсанниң вәтәндин ибарәт бүйүк ана алдидики муқәддәс мәҗбурийити һәққидә чоңқур тонушқа игә бир инсан иди.

Һүсән әпәнди бирқанчә әвлад илгири ғулҗиға йәрләшкән бир оқумушлуқ өзбек аилисидә дуняға кәлгән болсиму, әмма у һаяти бойи тар даиридики милләт чеграсидин һалқип чиққан, өзини өзи мәнсуп болған ашу әзим тупрақ вә бу территорийәдики асаслиқ йәрлик аһалә болған уйғурларниң бир қисми дәп билидиған киши иди.

Шуңа у өзиниң өмүр мусаписидә уйғурниң йиғисини йиғлап, күлкисини күлгән иди!...

Мәрһум 2008-йили рак кесилигә гириптар болиду, әмма бу қорқунчлуқ кесәллик уни йиқиталмайду. У шуниңдин кейин таки бу дунядин кәткүчә болған 6 йил җәрянида һаятқа үмид, сөйгү вә ишәнч туйғуси билән қарап, һәр бир күнини мәнилик өткүзүшкә тиришиду.

У дохтурханида давалиниватқан күнлиридә қия ечилған деризидин көрүнүп турған бир тал йопурмақтинму һаятлиқниң гүзәлликини һес қилғанлиқини алаһидә тилға алған иди.

Қәдирлик радио аңлиғучилар!

Шуниң билән мәрһум һүсән әпәндиниң һаят баяни йорутулған «вәтинигә қайтқан роһ» намлиқ мәхсус программимиз бу йәрдә ахирлашти.

(Түгиди)

Толуқ бәт